Cihaz ya da koklear implantla duyan çocukların duyduklarını anlamlandırmasını, konuşmasını ve okulda yaşıtlarına yetişmesini birebir derslerle destekliyoruz. RAM raporuna bu program işlenmişse ders ücretini devlet karşılar.
Bir işitme cihazı ya da koklear implant, çocuğun kulağına sesi ulaştırır; ama beynin bu sesleri sözcüğe, sözcükleri anlama dönüştürmesi zaman ve düzenli çalışma ister. Cihazı yeni takılan bir bebek de, yıllardır cihaz kullandığı hâlde sınıfta öğretmenini izlemekte zorlanan bir öğrenci de bu desteğe ihtiyaç duyabilir.
Millî Eğitim Bakanlığının işitme yetersizliği olan bireylere yönelik destek eğitim programı dinleme, dil, okuma yazma, matematik ve sosyal iletişim alanlarını birlikte ele alır. Merkezimizde çocuk önce tanınır, ardından kendine özgü bir planla birebir derslere başlar. Dersler iki şubemizde, Keçiören-Yeşiltepe ve Sincan'da, özel eğitim alanındaki uzman öğreticilerimizin yanı sıra odyologlar ve dil ve konuşma terapistleriyle iş birliği içinde yürür.
Dinleme (işitme) eğitimi
Dil ve konuşma
Okuma ve yazma
Matematik
Sosyal iletişim
Cihaz ve implant uyumu
Velilerin en çok çekindiği konu
Rapor ileride çocuğumun önüne çıkar mı?
Resmî Gazete4 Temmuz 2026Sayı 33300
“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”
Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.
Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir.
Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.
Programa nasıl başlanır?
Destek eğitime giden yol çoğunlukla hastanede başlar. Sıra şöyledir; hangi aşamada olursanız olun bizimle görüşebilirsiniz.
İşitme kaybının belirlenmesiKulak burun boğaz hekimi ve odyolog kaybın türünü ve derecesini ölçer, gerekirse işitme cihazı ya da koklear implant önerir. Ardından ÇÖZGER sağlık raporu düzenlenir.
RAM'a başvuruAile raporla ilçesindeki Rehberlik ve Araştırma Merkezine gider. RAM dil, iletişim ve akademik becerileri inceler; uygun bulursa programı rapora ekler.
Merkezde tanışmaRaporu telefonla bildirebilir ya da WhatsApp'tan gönderebilirsiniz. Ücretsiz ön görüşmede çocuğunuzla tanışır, şube, gün ve servis düzenini birlikte konuşuruz.
Ön değerlendirme ve planHangi sesleri duyduğu, cihazını günde ne kadar taktığı, evde nasıl iletiştiği incelenir; bireysel plan yazılır ve dersler başlar. Belgeler için RAM raporu rehberi.
İşitme yetersizliği nedir?
İşitme yetersizliği, kulağın ya da işitme sinirinin sesi beyne yeterince iletememesi nedeniyle konuşmayı ve çevredeki sesleri duymanın güçleşmesidir. Özel eğitim mevzuatında bu kavram, cihaz ya da implant gibi düzenlemelere rağmen eğitimde ek destek gerektirecek düzeydeki işitme kaybı için kullanılır. Günlük dilde "işitme engeli" ya da "işitme kaybı" denir.
Kayıplar birkaç açıdan sınıflandırılır. Sorunun yeri bakımından dış ya da orta kulakta olan kayba iletim tipi, iç kulakta ya da işitme sinirinde olana sensörinöral, ikisinin birlikte görüldüğü duruma karma tip denir. Derece bakımından hafif, orta, orta-ileri, ileri ve çok ileri olarak ayrılır. Ortaya çıkış zamanı da önemlidir: dil edinilmeden önce başlayan kayıplar konuşmanın gelişimini doğrudan etkiler, dil kazanıldıktan sonra başlayanlarda ise çocuk konuşmayı bilir ama duyduğunu izlemekte zorlanır. Kaybın tek kulakta ya da iki kulakta olması da desteğin biçimini değiştirir.
Hangi belirtiler işitme kaybını düşündürür?
Türkiye'de yenidoğanlar doğumdan kısa süre sonra işitme taramasından geçirilir. Taramayı geçmiş olmak ileride hiç sorun çıkmayacağı anlamına gelmez; bazı kayıplar sonradan başlar ya da zamanla ilerler. Aşağıdaki işaretlerden biri varsa kulak burun boğaz ve odyoloji değerlendirmesi isteyin.
Bebeklikte
Ani ve yüksek seslere irkilmemesi, uyurken gürültüyle uyanmaması
Altı aylık olduğunda sesin geldiği yöne başını çevirmemesi
Agulama döneminden sonra hece tekrarlarına (ba-ba, de-de) geçmemesi, sesleri taklit etmemesi
Bir yaşına yaklaşırken adına ve tanıdık sözcüklere tepki vermemesi
Okul öncesi ve okul çağında
Konuşmanın yaşıtlarından geride kalması, bazı sesleri hiç kullanmaması
Televizyonun sesini çok açması ya da ekrana çok yakın oturması
Göremediği bir yerden seslenildiğinde fark etmemesi, sık sık "ne?" diye sorması
Konuşanın yüzüne ve dudaklarına dikkatle bakması, kalabalık ortamda konuşmayı izleyememesi
Çok yüksek ya da çok alçak sesle konuşması, telefonda kulak değiştirmesi
Kulak ağrısı, akıntı ya da kulağını sık çekiştirme (orta kulak iltihabı açısından)
Ergenlik çağında bu işaretlere sınıfta dikkatin dağılması, arkadaş ortamından uzaklaşma ya da kolay sinirlenme eklenebilir. Çocuk duymadığını fark etmeyebilir; bu davranışlar dikkatsizlik ya da ilgisizlik sanılarak gözden kaçabilir.
İşitme kaybı neden olur?
Doğuştan işitme kayıplarının önemli bir bölümü genetiktir; akraba evliliği bu olasılığı artırır. Ailede kimse işitme kaybı yaşamamış olsa da çekinik geçişli genler nedeniyle kayıp görülebilir. Genetik dışındaki başlıca nedenler zamanına göre şöyle sıralanabilir:
Gebelikte: annenin geçirdiği sitomegalovirüs (CMV), kızamıkçık, toksoplazma ve frengi gibi enfeksiyonlar; iç kulağa zarar verebilen bazı ilaçlar.
Doğum çevresinde: çok erken doğum ve düşük doğum ağırlığı, doğumda oksijensiz kalma, kan değişimi gerektirecek kadar yükselen bilirubin (ağır yenidoğan sarılığı), uzun süreli yoğun bakım.
Doğumdan sonra: menenjit, kabakulak ve kızamık gibi enfeksiyonlar; iç kulağa zararlı ilaçlar; kafa travması; uzun süre çok yüksek sese maruz kalma.
Okul öncesi çocuklarda en sık görülen işitme sorunu orta kulakta sıvı birikmesine bağlı iletim tipi kayıptır. Çoğu zaman geçicidir ve tedaviyle düzelir; ancak aylarca süren ya da sık tekrarlayan iltihaplar dil gelişimini aksatabileceği için hekim takibi gerekir. CMV ile doğan bazı bebeklerde kayıp doğumda yokken ilk yıllarda ortaya çıkabilir; bu da düzenli kontrolün önemini gösterir.
Cihaz, implant ve işitsel rehabilitasyon
Kaybın derecesine göre çocuğa kulak arkası işitme cihazı, kemik yoluyla çalışan bir cihaz ya da koklear implant önerilebilir. Koklear implant, iç kulağın işlevini üstlenerek işitme sinirini doğrudan uyaran bir cihazdır ve genellikle ileri ya da çok ileri kayıplarda gündeme gelir. Hangi cihazın uygun olduğuna kulak burun boğaz hekimi ve odyolog karar verir.
İşitsel rehabilitasyon, cihazdan gelen sesin beyinde anlam kazanması için yürütülen sistemli eğitimdir. İlk kez cihaz takan bebekler, implant ameliyatı olan çocuklar, cihazını yeni bir modelle değiştiren ya da sonradan işitme kaybı yaşayan bireyler bu eğitimden yararlanır. Cihazın gün boyunca takılı ve çalışır durumda olması, bütün çalışmaların ön koşuludur; cihaz kullanımına ilişkin ayrıntılar işitme engelliler rehabilitasyon sayfamızda.
Dinleme eğitimi hangi basamaklarla ilerler?
Programın temelini işitme eğitimi oluşturur. Çocuk sesin varlığını fark etmekten başlayıp bir konuşmayı izleyebilmeye uzanan dört basamakta ilerler; bir basamak oturmadan sonrakine geçilmez.
Sesi fark etmekÇocuk bir ses duyduğunda bunu bir hareketle gösterir; örneğin davul her vurulduğunda kutuya bir küp atar. Sese tepki vermek, sonraki her şeyin temelidir.
Sesleri ayırt etmekİki sesin aynı mı farklı mı olduğunu anlamaya çalışır. Önce uzun ile kısa, kalın ile ince gibi belirgin farklar, sonra birbirine yakın konuşma sesleri çalışılır.
Sesi tanımakKapı zilini, köpek havlamasını, annesinin sesini ya da hece sayısı farklı sözcükleri duyduğunda neye ait olduğunu söyleyebilir ya da resmini gösterebilir.
Konuşmayı anlamakYönergeleri yerine getirir, dinlediği kısa bir öyküyle ilgili soruları cevaplar ve karşılıklı bir konuşmayı görmeden de izleyebilmeye başlar.
Programın diğer bölümlerinde neler çalışılır?
Dinleme becerisi tek başına yeterli değildir; programın geri kalanı bu beceriyi dile, okula ve arkadaş ortamına taşır. Her çocuk bütün bölümleri aynı yoğunlukta almaz, ağırlık ön değerlendirmeye göre belirlenir.
Dil eğitimi
Ses üretimi ve taklitle başlayan çalışma, adına tepki vermekten sözcük öğrenmeye, oradan da ekleri doğru kullanmaya ve olumlu, olumsuz, soru ya da istek bildiren cümleler kurmaya uzanır. Çocuğun duyduğunu anlaması ile kendini anlatması birlikte ele alınır; konuşma seslerinde zorlanma sürüyorsa dil ve konuşma terapistiyle ortak hedefler belirlenir.
Okuma ve yazma
Okuma yazma, büyük ölçüde konuşma seslerini işitip ayırt etmeye dayanır. Çocuk bir harfin hangi sese karşılık geldiğini öğrenirken o sesi net duyabilmelidir. "S" ile "ş" ya da "b" ile "p" arasındaki farkı tam algılayamayan bir çocuk, bu harfleri okurken ve yazarken de karıştırabilir. Kelime dağarcığı yaşıtlarından dar kalan bir çocuk ise sesli okumayı başarsa bile okuduğunu anlamakta zorlanır. Bu yüzden satır takibi ve kalem kullanımından başlayan çalışma, okuduğunu anlama, yazım ve noktalama kurallarına kadar uzanır.
Matematik
Matematik ilk bakışta işitmeden bağımsız gibi görünür, ama derslerin önemli bir kısmı dile dayanır. Problem cümlelerini anlamak, "fazlası", "eksiği", "kaç tane kaldı" gibi ifadeleri doğru yorumlamak dil becerisi ister. Örneğin "Ali'nin beş elması vardı, ikisini kardeşine verdi" cümlesindeki "verdi" fiilinin bir azalma anlattığını kavramayan çocuk, toplama ile çıkarmayı bildiği hâlde problemi yanlış çözebilir. Öğretmen bu nedenle işlemi öğretmeden önce problemin dilini çocukla birlikte açar, gerekirse nesnelerle canlandırır. Uzamsal kavramlar, ritmik sayma, dört işlem, ölçüler ve geometri bu bölümün başlıklarıdır.
Sosyal iletişim
İşiten çocuklar sohbetin kurallarını çoğunlukla çevrelerindeki konuşmalara kulak misafiri olarak öğrenir: sıra almak, konuyu sürdürmek, bir şakanın ne zaman yapıldığını anlamak gibi. İşitme kaybı olan çocuk bu doğal öğrenme fırsatlarının önemli bir bölümünü kaçırır. Kalabalık bir sınıfta ya da gürültülü bir teneffüste konuşmayı izleyemediği için oyunun dışında kalabilir, yanlış anlaşıldığını hissedip içine kapanabilir.
Programın sosyal iletişim bölümü bu boşluğu doldurmaya yöneliktir. Çocuk bir konuşmayı nasıl başlatacağını, anlamadığında nasıl soracağını, bir gruba nasıl katılacağını yapılandırılmış etkinliklerle çalışır. Kendi işitme durumunu arkadaşlarına ve öğretmenine sade bir dille anlatabilmek de çalışılan konular arasındadır; "Beni çağırırken omzuma dokunur musun?" diyebilen bir çocuk, sınıfta kendini daha az yalnız hisseder.
Dersleri kimler yürütür?
İşitme kaybı olan çocuğun eğitimi bir ekip işidir. Bu programda derslerin bir kısmının odyologla yapılması zorunludur; odyolog dinleme becerisi çalışmalarını yürütür ve cihazdan alınan yararı izler. Diğer derslerde özel eğitim alanında yetişmiş uzman öğreticiler görev alır, dil ve konuşma terapistleri konuşma sesleri ve dil gelişimiyle ilgili hedeflerde destek verir. Hastanedeki kulak burun boğaz ve implant ekibiyle paylaşılan bilgiler de planın parçası olur. Tek bir meslek grubunun bu süreci tek başına taşıması beklenmez; ailenin ve okulun katılımı en az uzmanlar kadar belirleyicidir.
Hangi okulda okuyacak?
Bugün işitme kaybı olan çocukların büyük bölümü genel eğitim okullarında kaynaştırma öğrencisi olarak okuyor. Bazı çocuklar için özel eğitim sınıfları ya da işitme engelliler okulları daha uygun olabilir. Hangi ortamın seçileceğine çocuğun işitme ve dil düzeyi, ailenin tercihi ve RAM'ın değerlendirmesi birlikte karar verir. Merkezdeki destek eğitim, hangi okulda okursa okusun çocuğun yanında sürer.
Okul öğretmeninin yapacağı küçük düzenlemeler çocuğun derse katılımını belirgin biçimde artırabilir:
Çocuğu öğretmeni ve tahtayı rahatça görebileceği, kapı ve pencere gürültüsünden uzak bir sıraya oturtmak
Önemli yönergeleri tahtaya yazmak ya da görsel bir destekle sunmak
Sınıf içi tartışmalarda konuşan arkadaşı işaret ederek çocuğun konuşmayı takip etmesine yardım etmek
Ödevleri ve sınav tarihlerini yazılı olarak da iletmek
Bu düzenlemelerin hangilerinin gerektiği çocuktan çocuğa değişir. Merkezdeki öğretmenle okul öğretmeninin ailenin aracılığıyla bilgi paylaşması, her iki ortamda da aynı hedefe yönelinmesini sağlar.
Derslerin yapıldığı ortamlardan
Fotoğraflar Keçiören-Yeşiltepe ve Sincan şubelerimizin eğitim sınıflarından ve materyal kitaplıklarından.
Şövalede öğrencinin yaptığı resimMasada sayı kartları ve sıralı olay kartlarıZeka kutusu, dikkat kutusu ve ilkokula hazırlık setleriEğitim materyalleri ve program setleriyle dolu kitaplık
Çocuk haftada birkaç saat merkezde çalışır, ama günün geri kalanını evde geçirir. Evdeki günlük konuşmalar bu yüzden programın en güçlü tamamlayıcısıdır. Yemek hazırlarken, alışverişte, banyo zamanında yaptığınız işi sesli anlatmak çocuğun duyduğu sözcük sayısını artırır. Konuşurken çocuğun yüz hizasına inmek, televizyon ya da müzik açıkken konuşmamak, sesinizi yükseltmek yerine yaklaşmak dinlemeyi kolaylaştırır.
Cihazın pilini ve kalıbını her sabah kontrol etmek, cihazın çıkarıldığı anları fark etmek ve bunu öğretmenle paylaşmak da ailenin işidir. Evde sözlü iletişimin, işaret dilinin ya da ikisinin birlikte kullanılmasına ilişkin karar, çocuğun işitme düzeyine göre uzmanlarla birlikte verilir. Hangi yol seçilirse seçilsin, önemli olan çocuğun hiçbir dönemde iletişimsiz kalmamasıdır.
Programda çalışan ekibimiz
Bu programdaki dersleri uzman öğreticilerimiz ve dil ve konuşma terapistlerimiz veriyor; cihaz ve işitme takibinde odyologlarımız destek oluyor. İşaret dili belgesi olan eğitimcilerimizi profillerinden görebilirsiniz.
İki yolda da aynı ekip ve aynı değerlendirme anlayışıyla çalışılır. Fark, ücretin kim tarafından ödendiği ve hangi belgeye dayandığıdır.
Veliye ücretsiz
MEB destekli program
Özel eğitim raporuna işitme yetersizliği destek eğitim programı yazılmış bireylerin bireysel derslerinin ücretini Millî Eğitim Bakanlığı öder. Ders sayısı rapora ve mevzuata göre belirlenir.
Dinleme eğitimi
Dil ve konuşma
Okuma yazma ve matematik
Sosyal iletişim
Rapor gerekmez
Ücretli bireysel plan
Rapor süreci devam ederken, implant sonrası yoğun dinleme çalışması istendiğinde ya da MEB kapsamındaki derslere ek olarak uygulanır. Ücret ve seans düzeni ön görüşmede konuşulur.
İşitme kaybı olan çocukların ailelerinden gelen sorular
Çocuğum işitme cihazını takmak istemiyor, ne yapabiliriz?
Önce cihazın rahatsızlık verip vermediğini kontrol ettirin; kalıbın kulağı sıkması ya da ayarın uygun olmaması çocuğun cihazı çıkarmasına yol açabilir. Sorun yoksa cihazı çocuğun sevdiği etkinliklerin başında takmak ve süreyi kademeli olarak uzatmak işe yarar. Çocuğun cihazla daha çok şey duyduğunu fark etmesi zamanla direnci azaltır.
Koklear implant ameliyatından sonra programa ne zaman başlanmalı?
Cihazın ilk ayarı yapıldıktan sonra işitsel eğitime mümkün olan en kısa sürede başlanması önerilir. Çocuğun beyni yeni gelen sesleri anlamlandırmayı öğrenmek zorundadır ve bu öğrenme düzenli çalışmayla hızlanır. Başlangıç zamanını implant ekibinin ve odyoloğun önerilerine göre planlamak en doğrusudur.
Evde işaret dili kullanmak konuşmayı geciktirir mi?
Araştırmalar bu soruya tek bir cevap vermiyor. İşaretle de iletişim kuran çocuklarda konuşmanın gecikmediğini bildiren çalışmalar da var, implantlı çocuklarda yalnız sözlü yolla ilerlemenin daha iyi konuşma sonuçlarıyla ilişkili olduğunu bildirenler de. Kesin bilinen, ilk yıllarda hiçbir dile yeterince erişemeyen çocuğun dil gelişiminin zarar gördüğüdür. Bu yüzden karar çocuğun işitme düzeyine göre, aile ve uzmanlarla birlikte verilir. Bazı aileler sözlü iletişimi esas alır, bazıları işaret dilini de kullanır. Önemli olan, çocuğun hiçbir dönemde iletişimsiz kalmamasıdır; bu konuyu çocuğunuzun öğretmeni ve odyoloğuyla açıkça konuşun.
Tek kulağı duymayan çocuk da bu programdan yararlanabilir mi?
Tek taraflı işitme kaybı olan çocuklar çoğunlukla dili gelişim yaşına uygun biçimde edinir, ama gürültülü ortamlarda konuşmayı izlemekte ve sesin yönünü bulmakta zorlanabilir. Destek eğitime ihtiyaç olup olmadığına RAM'ın eğitsel değerlendirmesi karar verir. Sınıfta oturma yeri gibi basit düzenlemeler bu çocuklar için de önemlidir.
Program okul çağından sonra da sürer mi?
Destek eğitim belirli bir yaşla sınırlı değildir; çocuğun ihtiyacı sürdükçe RAM raporu yenilenerek devam edebilir. Okul yıllarında hedefler değişir: ilk yıllarda işitme ve konuşma ağırlıkta iken ilerleyen dönemde okuduğunu anlama, yazılı anlatım ve sosyal iletişim öne çıkar.
Yenidoğan işitme taramasını geçen bebekte kayıp olabilir mi?
Olabilir. Bazı kayıplar doğumdan sonra başlar ya da zamanla ilerler; geçirilen enfeksiyonlar, uzun süren orta kulak iltihapları ve bazı genetik durumlar buna yol açabilir. Taramayı geçmiş olsa bile konuşması geride kalan ya da seslere tepkisi azalan bir çocuğun işitmesini yeniden ölçtürün.
Hafif işitme kaybında da destek eğitim gerekir mi?
Gerekebilir. Hafif kayıp gündelik konuşmada fark edilmeyebilir, ama sınıfta öğretmen uzaktayken ya da ortam gürültülüyken çocuk konuşmanın önemli bir kısmını kaçırır. Desteğe ihtiyaç olup olmadığını RAM'ın değerlendirmesi belirler; bazı çocuklar için sınıf düzenlemeleri ve düzenli izlem yeterli olur.
Dersler hangi şubede yapılıyor, servis var mı?
Program Keçiören-Yeşiltepe ve Sincan şubelerimizde yürütülür; iki şubemizde de odyolog ve dil ve konuşma terapisti bulunur. Ücretsiz servis şubelerin çevresindeki ilçelere gider; oturduğunuz semtin hangi şubeye bağlı olduğunu ve servis güzergâhını servis sayfamızdan ya da telefonla öğrenebilirsiniz.
Kaynaklar
Dünya Sağlık Örgütü, sağırlık ve işitme kaybı bilgi notu.
CDC, çocuklarda işitme kaybı: nedenler ve risk etkenleri.
Joint Committee on Infant Hearing, 2019 tutum bildirgesi: yenidoğan işitme taraması ve izlem ilkeleri.
Millî Eğitim Bakanlığı, işitme yetersizliğine yönelik destek eğitim programı metni.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (RG 30471, 2018).