Çocuk Merkezli Oyun Terapisi Nedir, Nasıl Uygulanır?
Seansta ne oynanacağına çocuk karar verir; terapist oyunu yönetmeden eşlik eder, duyguyu adlandırır ve gerektiğinde sınır koyar. Seanslar ücretli bireysel çalışmadır, ilk görüşme ücretsizdir.
Çocuk merkezli oyun terapisinde oyunu çocuk yönlendirir
Çocuk merkezli oyun terapisinde oyuncağı ve oyunun gidişini çocuk belirler; terapist yargılamadan yanında durur, yön vermez. Bu yüzden yönlendirmesiz bir yöntem olarak anılır. Çıkış noktası basit bir gözlemdir: küçük bir çocuk iç dünyasını cümlelere dökmekte zorlanır, ama oyuncaklarla kurduğu sahnelerde öfkesini, korkusunu ve sevincini rahatça gösterir.
Araştırmaların büyük kısmı yaklaşık 3-10 yaş grubunda, yani kreşten ilkokulun sonuna kadar uzanan dönemde yapılmıştır. İki şubemizde de bu çalışmayı oyun terapisi alanında belge almış psikologlar üstlenir; anne baba ise aralıklı görüşmelerle sürecin dışında kalmaz.
Oyunu çocuk seçer
Duygu sözle yansıtılır
Az ama net sınırlar
Aynı gün, aynı saat düzeni
Aralıklı veli görüşmeleri
Planlı vedalaşma
Çocuk merkezli oyun terapisi hangi düşünceye dayanır?
Yaklaşımın kökü, psikolog Carl Rogers'ın danışan merkezli terapi anlayışına uzanır. Rogers'a göre insan, yargılanmadan kabul edildiği bir ilişkinin içinde kendi toparlanma gücünü harekete geçirir. Virginia Axline 1940'larda bu fikri çocuklarla çalışmaya taşıdı; Garry Landreth ise yöntemi bugün uygulandığı biçime getirdi ve terapist eğitimini sistemleştirdi.
Bu çerçevede terapistin görevi çocuğu düzeltmek değildir. Çocuğun oyunda gösterdiği duyguyu fark eder, onu sözle geri yansıtır ve koşulsuz bir kabul ortamı kurar. Kendini güvende hisseden çocuk, zorlandığı yaşantıyı oyunda yeniden yeniden sahneler, duygusunu tanır ve onunla baş etmenin yolunu kendi hızında bulur. Yetişkin terapisinde konuşmanın gördüğü işi burada oyun görür; seansın dışarıdan "sadece oyun" gibi görünmesi bu yüzden yanıltıcıdır.
Yönlendirmeli yaklaşımlardan farkı nedir?
Bilişsel davranışçı oyun teknikleri gibi yönlendirmeli kollarda hedefe göre etkinliği ve materyali uzman hazırlar. Çocuk merkezli çalışmada rota önceden çizilmez: hangi oyuncağın seçileceği, oyunun nereye gideceği ve hangi temanın işleneceği çocuğa bırakılır. İki tarzı çocuğun ihtiyacına göre aynı planda buluşturan bütüncül oyun terapisi de bir seçenektir. Daha büyük ve konuşarak çalışabilen çocuklarda ise bilişsel davranışçı terapi öne çıkabilir.
Kimler için uygun bir seçenek olabilir?
İçinde biriken duyguyu kelimeye dökemeyen, bunun yerine davranışıyla gösteren çocuklar için düşünülür. Ailelerin ilk görüşmede en sık anlattıkları tablolar aşağıda.
Öfke ve ağlama krizleri
Ufak bir "hayır"ın ardından dakikalarca süren kriz, kardeşe ya da anne babaya vurma, elindekini savurma.
Korku ve ayrılık kaygısı
Anneden ya da babadan ayrılamama, geceleri yalnız kalamama, yaşına göre büyük görünen korkular.
Kardeş ve gerileme
Kardeş doğduktan sonra kıskançlık, yeniden altını ıslatma ya da bebek gibi konuşmaya dönüş.
Kreş ve okul uyumu
Kreşe ya da okula alışamama, sabahları süren vedalaşma krizleri, sınıfta içine kapanma.
Ailedeki büyük değişimler
Boşanma, taşınma, bir yakının kaybı ya da korkutucu bir olayın ardından değişen davranışlar.
Çekingenlik ve arkadaşlık
Özgüven düşüklüğü, arkadaş edinmekte zorlanma, akranlarından dışlanma ya da zorbalığa uğrama.
Listede sayılanların çoğu, belli dönemlerde her çocukta bir ölçüde görülür ve zamanla azalır. Haftalardır sürüyorsa, giderek sertleşiyorsa ya da ev ve okul düzenini bozuyorsa bir uzmana danışmanın vakti gelmiştir. Oyun terapisinin genel çerçevesi için oyun terapisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yöntemin tek başına yetmediği durumlar hangileri?
Otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ya da özgül öğrenme güçlüğünde bu terapi programın merkezine konmaz. Bu çocukların asıl ihtiyacı yapılandırılmış özel eğitimdir; oyun terapisi yalnızca eşlik eden duygusal zorluklar için bu programın yanında planlanabilir. Değerlendirmede böyle bir tablo görürsek aileyi otizm destek eğitimi, DEHB desteği ya da öğrenme güçlüğü programı gibi uygun desteğe yönlendiririz.
Çocuğun kendine zarar vermesi, istismar ya da ihmal şüphesi, ani ve ağır bir davranış değişikliği gibi durumlarda ilk adım oyun odası değildir. Böyle bir durumda çocuğu önce çocuk ve ergen psikiyatrisi görmelidir; istismar şüphesinde yasal bildirim yükümlülüğü de devreye girer. Tanı ve ilaç kararı her durumda hekimindir.
Bir seans nasıl geçer?
Buluşmalar bu iş için döşenmiş bir oyun odasında yapılır. Raflarda küçük bir ev ve içindeki aile, vahşi ve evcil hayvanlar, taşıtlar, el kuklaları durur; bir köşede kum havuzu, masada boya ve oyun hamuru bulunur. Seçim gelişigüzel değildir: her biri çocuğun öfkesini, korkusunu, şefkatini ya da merakını anlatabileceği bir araçtır.
Terapist çocuğa ne oynayacağını söylemez, art arda soru sormaz, oyunu "doğrusu böyle" diye düzeltmez. Bunun yerine gördüğünü ve sezdiği duyguyu sözle yansıtır. Çocuk kuleyi devirip gülüyorsa "Yıkmak hoşuna gitti" der, bebeği azarlıyorsa "Ona çok kızdın" der. Çocuk böylece hissettiklerinin görüldüğünü ve kabul edildiğini yaşayarak öğrenir; kabul gören duygu, zamanla daha uygun bir davranışa dönüşebilir. Seans süresi ve haftalık sıklık ilk görüşmede çocuğa göre belirlenir.
Sınırlar
Oyun odasında sınırlar nasıl konur?
Odada yalnızca birkaç kural vardır ve hepsi açıktır: kimse incinmez, eşyalar kırılmaz, saat dolunca oyun da sona erer. Bir sınır gerektiğinde Landreth'in tarif ettiği üç adım izlenir. Örneğin terapiste vurmak isteyen bir çocuğa önce "Bana çok kızgınsın" denir, sonra "Ben vurulmak için burada değilim" diye sınır söylenir, ardından "İstersen şu minder vurmak için" diye bir seçenek gösterilir.
Duyguyu kabul etmekÖnce çocuğun o andaki duygusu adlandırılır. Kızgınlık yasak değildir; görülür ve söze dökülür.
Sınırı açıkça söylemekKısa, sakin ve kişisel olmayan bir cümleyle neyin olamayacağı belirtilir. Ders verilmez, azarlanmaz.
Seçenek sunmakDuygunun zarar vermeden ifade edilebileceği bir yol gösterilir. Çocuk seçimi yaparak kendi frenini dener.
Süre sınırıSeansın bitimine birkaç dakika kala çocuğa haber verilir; oyun yarım kalsa da bitiş saati korunur.
Bu tutum çocuğun duygusu ile davranışı arasında ayrım yapmasına yardım eder: kızgın olmak kabul görür, ama vurmak bir sınırla karşılaşır. Zamanla çocuk aynı ayrımı oyun odasının dışında da yapmaya başlar.
Araştırmalar bu yaklaşım hakkında ne söylüyor?
Çocuk merkezli oyun terapisi üzerine yapılmış kontrollü çalışmaları bir araya getiren meta-analizler, özellikle davranış sorunları, kaygı ve özgüven alanlarında olumlu ve çoğunlukla orta düzeyde etkiler bildiriyor. Lin ve Bratton'ın 2015 tarihli derlemesi, ebeveynin sürece katıldığı programlarda etkinin daha belirgin olduğuna dikkat çeker. Aynı derlemeler, çalışmaların örneklem büyüklüğü ve yöntem kalitesinin değişken olduğunu da not eder.
Bu tablo bize iki şey söylüyor: yöntem, küçük çocukların duygusal ve davranışsal güçlüklerinde akla yatkın, araştırmayla desteklenen bir seçenektir; ama hiçbir çocuk için sonucu önceden garanti edilemez. Bu yüzden gidişat veli görüşmelerinde düzenli olarak birlikte gözden geçirilir.
Süreç nasıl başlar, nasıl tamamlanır?
Toplam seans sayısı çocuğun yaşına ve yaşadığı zorluğa göre değişir; bu yüzden baştan kesin bir rakam verilmez.
Veliyle ön görüşmeGelişim öyküsü ve sizi kaygılandıran durum dinlenir, yöntemin uygunluğu birlikte değerlendirilir. Görüşme ücretsizdir.
Tanışma seanslarıÇocuk odayı, oyuncakları ve terapistini tanır. Bu dönemin önceliği güvenin yerleşmesidir.
Düzenli seanslarBuluşmalar mümkün olduğunca haftanın aynı gününe ve saatine oturtulur; öngörülebilirlik çocuğu rahatlatır.
Veli görüşmeleriBelli aralıklarla genel gidişat, evde ve okulda gözlenen değişiklikler ve evde yapılabilecekler konuşulur.
VedalaşmaHedeflere yaklaşıldığında bitişe aileyle birlikte karar verilir; son buluşma çocuğa önceden söylenen bir veda seansıdır.
Bu süreçte evde neler yapabilirsiniz?
Seanslar çocuğun haftasının küçük bir bölümüdür; kalanını sizinle geçirir. Birkaç küçük alışkanlık süreci belirgin biçimde destekler.
Sorguya çekmeyinanlatmak isterse dinleyin
Düzenli gelinaksayan seans güveni geciktirir
Not tutunevdeki değişimleri görüşmeye getirin
Kopyalamayıneve uygun öneriler ayrıca konuşulur
Ceza gibi sunmayınsade ve dürüst bir açıklama
Birlikte oynayıngünlük kısa oyun zamanı
Seansları kim yürütür?
Bu seanslarda çocuğunuzla oyun terapisi eğitimi almış bir psikolog çalışır. Yeşiltepe'de çocuk merkezli oyun terapisi uygulayıcı belgesi olan, Sincan'da oyun terapisi eğitimi almış psikoloğumuz var. Kimin hangi eğitimi tamamladığını ve belgelerini eğitim kadromuz sayfasında görebilirsiniz. Çocuğunuzla hangi uzmanın çalışacağı ve size uygun şube ile saat ön görüşmede netleşir.
Ücretli mi, MEB destekli mi?
Oyun terapisi, Millî Eğitim Bakanlığının destek eğitim programları içinde yer almaz; seanslar ücretli bireysel çalışma olarak planlanır ve rapor şartı yoktur. Ücreti, çocuğunuz için çizilen plana göre ilk görüşmede öğrenirsiniz; o görüşmeye gelmek sizi terapiye bağlamaz. RAM raporu olan çocuklar ise raporlarındaki destek eğitim programından ayrıca ücretsiz yararlanır.
Kaynaklar
Landreth G. L. İlişki sanatı olarak oyun terapisi (Play Therapy), Routledge, 2012
Axline V. M. Oyun terapisi üzerine temel kitap (Play Therapy), 1947
Lin Y.-W., Bratton S. C. Çocuk merkezli oyun terapisi yaklaşımları üzerine meta-analitik derleme. Journal of Counseling and Development, 93(1), 2015
Bratton S. C. ve ark. Oyun terapisinin çocuklar üzerindeki etkisi: sonuç araştırmalarının meta-analizi. Professional Psychology: Research and Practice, 36(4), 2005
Kuzey Teksas Üniversitesi (UNT) oyun terapisi merkezinin yöntem tanıtımı
Velilerin en çok çekindiği konu
Rapor ileride çocuğumun önüne çıkar mı?
Resmî Gazete4 Temmuz 2026Sayı 33300
“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”
Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.
Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir.
Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.
Çocuğunuz için oyun odası doğru yer mi?
Ücretsiz ön görüşmede çocuğunuzu ve sizi düşündüren durumu dinler; çocuk merkezli çalışmanın mı, başka bir desteğin mi daha uygun olduğunu birlikte konuşuruz.
Çocuğum seansta yalnızca oyun oynuyorsa değişim nasıl oluyor?
Bu yaştaki çocuk için oyun, eğlencenin ötesinde bir anlatım biçimidir. Zorlandığı yaşantıyı oyunda güvenle sahneler, terapist de duygularını adlandırarak ona ayna tutar. Kabul gören duygular zamanla daha uygun davranışlara dönüşebilir; dışarıdan sıradan bir oyun gibi görünen saat, bu yüzden terapötik bir iş görür.
Hangi yaştaki çocuklar için uygundur?
Yöntem en çok 3 ile 10 yaş arasında çalışılmıştır; bu aralık katı bir sınır değil, yoğunlaşma alanıdır. Belirleyici olan takvim yaşından çok çocuğun gelişim düzeyi ve oyunla kendini anlatabilmesidir. Biraz daha büyük çocuklarda sanat malzemeleri ve kurgu oyunları öne çıkar; uygunluk ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.
Kaç seans sürer, haftada kaç kez yapılır?
Herkese uyan tek bir rakam yoktur. Sıklık ve toplam süre çocuğun yaşına, yaşadığı zorluğa ve seanslara nasıl yanıt verdiğine göre planlanır. Çoğu çocukta haftada bir buluşmayla başlanır; ön görüşmede bir çerçeve çizilir, veli görüşmelerinde bu çerçeve gidişata göre güncellenir.
Seanslar ücretli mi?
Evet. Oyun terapisi MEB destek eğitimi kapsamında olmadığı için ücretli bir hizmettir. Seans ücreti çocuğunuz için yapılan plana göre ilk görüşmede bildirilir; başlayıp başlamamaya bilgileri aldıktan sonra siz karar verirsiniz.
Terapist çocuğun oyunda anlattıklarını bizimle paylaşır mı?
Veli görüşmelerinde genel gidişat, gözlenen değişimler ve evde işe yarayabilecek tutumlar aktarılır. Çocuğun seanstaki oyunları ve sözleri ise ayrıntısıyla anlatılmaz; terapistine duyduğu güven bu gizliliğe dayanır. Çocuğun güvenliğini ilgilendiren bir durum ortaya çıkarsa aile mutlaka bilgilendirilir.
Evde aynı oyuncaklarla ben oynasam yeterli olmaz mı?
Evde birlikte oynamak çok değerlidir ve terapi boyunca sürmelidir; ama terapinin yerini tutmaz. Seanstaki fark, eğitimli bir uzmanın oyunu terapötik bir çerçevede izlemesi, duyguları bilinçli olarak yansıtması ve sınırı belli bir yöntemle koymasıdır. İki ortam birbirini besler, biri ötekinin alternatifi değildir.
Çocuğuma terapiye gideceğimizi nasıl anlatayım?
Uzun açıklamaya gerek yok; örneğin "Haftada bir, içinde bir sürü oyuncak olan bir odaya gideceğiz. Orada bir psikolog olacak; çocukların duygularını anlamalarına yardım ediyor. Odada oyunu sen seçiyorsun" demek yeterli olur. Psikoloğu çocuğa adıyla tanıtmak da tanışmayı kolaylaştırır. Oraya gitmeyi bir ceza ya da yaramazlığın sonucu gibi anlatmayın. Sorularına bildiğiniz kadarıyla, kısa ve sakin cevaplar verin.
