ETEÇOM-2: Aileyle Birlikte Yürütülen Erken Müdahale Programı
Ebeveyn ile çocuk arasındaki gündelik etkileşimi güçlendirerek 0-6 yaş döneminde iletişim, sosyal ve bilişsel gelişimi destekleyen, Türkiye'de geliştirilmiş bir program. Ön görüşme ücretsizdir.
ETEÇOM-2: anne babanın aktif katıldığı erken çocukluk programı
ETEÇOM-2, açılımıyla Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı'nın gözden geçirilmiş ikinci sürümüdür. Gelişiminde gecikme ya da gecikme riski bulunan küçük çocuklarda, ebeveyn ile çocuk arasındaki günlük etkileşimi zenginleştirerek dil, sosyal ve bilişsel gelişimi destekler. Program Türkiye'de Prof. Dr. İbrahim H. Diken öncülüğünde, ailelerimizin günlük yaşamına ve kültürüne uygun biçimde hazırlandı.
Programı pek çok yöntemden ayıran nokta, seansta beceriyi asıl öğrenen kişinin ebeveyn olmasıdır. Uzman, aileye çocuğun iletişim çabalarını fark etmeyi ve bu çabalara doğru zamanda, doğru biçimde karşılık vermeyi gösterir. Öğrenme böylece seans odasında kalmaz, evin günlük akışına taşınır. Keçiören-Yeşiltepe ve Sincan şubelerimizde seansları ETEÇOM uygulayıcı eğitimini tamamlamış uzmanlar yürütür.
0-6 yaş, bazı çocuklarda 8 yaşa kadar
Tanı şartı olmadan başlanabilir
Haftada bir ya da iki oturum
Yaklaşık 40 dakikalık seanslar
Ebeveyn seansın etkin katılımcısı
Her oturum sonunda ev planı
ETEÇOM-2 nedir, nereden gelir?
ETEÇOM'un kökeni, ABD'de Gerald Mahoney ve James MacDonald'ın geliştirdiği Yanıtlayıcı Öğretim (Responsive Teaching) yaklaşımına dayanır. Bu yaklaşımın temel fikri, küçük çocukların en çok, kendilerine duyarlı ve sıcak karşılık veren yetişkinlerle kurdukları etkileşimlerde öğrendiğidir. Prof. Dr. İbrahim H. Diken bu çerçeveyi Türkiye'deki ailelerle yürütülen çalışmalar üzerinden uyarlayıp genişletti; programın ilk sürümü ETEÇOM adıyla yayımlandı, uygulayıcı eğitimleri ve materyaller bugün ikinci sürüm üzerinden yürütülüyor.
ETEÇOM-2 bir tanı aracı değildir, bir gelişim destek programıdır. Çocuğun gelişiminde hangi becerilerin desteklenmesi gerektiğini belirlemek için ebeveyn ile çocuğun etkileşimi gözlenir ve formlarla değerlendirilir; hedefler bu değerlendirmeye göre seçilir.
Hangi çocuklar için düşünülür?
Program erken çocukluk dönemindeki geniş bir grubu kapsar. Ailelerin başvurusunda en sık şu durumlar öne çıkar:
Dili yaşıtlarından yavaş gelişen, yani geç konuşan çocuklar
Down sendromlu ve genel gelişimsel gecikmesi olan çocuklar
Göz teması, ortak dikkat ve karşılıklı oyun gibi etkileşim becerilerinde zorlanan çocuklar
Henüz konuşmayan ama jest, bakış ya da sesle iletişim kurmaya çalışan çocuklar
Belirleyici olan takvim yaşından çok çocuğun iletişim ve gelişim ihtiyacıdır. Henüz tanı almamış ama gelişimi aileyi kaygılandıran çocuklarda da programa başlanabilir. Tanıyı hekim koyar; ETEÇOM-2 bu süreçle paralel ilerleyen bir destektir.
Neden çocuk yerine etkileşim hedef alınır?
Küçük bir çocuk haftada en fazla birkaç saatini uzmanla, geri kalan onlarca saatini ailesiyle geçirir. Yemek, banyo, giyinme ve oyun gibi sıradan görünen anlar, aslında günün en zengin öğrenme fırsatlarıdır. Araştırmalar, bakım verenin çocuğun ilgisini izleyip ona duyarlı karşılıklar verdiği etkileşimlerin dil ve sosyal gelişimi güçlü biçimde beslediğini gösteriyor. ETEÇOM-2 bu bilgiden yola çıkar ve çocuğun zaten içinde yaşadığı ev ortamını öğrenme alanına çevirir.
Program hangi gelişim alanlarını destekler?
Hedefler her çocuk için ayrı seçilir; aşağıdaki üç alan programın çatısını oluşturur.
İletişim ve dil
Ses çıkarma denemeleri, bakış ve jestle niyet bildirme, ortak dikkat, sırayla konuşma ve bağlama uygun soru sorup cevap verme.
Sosyal ve duygusal gelişim
Güvenli bağ, iş birliği yapabilme, duygularını ve bedenini düzenleyebilme, yeni bir şeyi denerken kendine güvenme.
Bilişsel gelişim ve oyun
Oyunu başlatma ve sürdürme, neden-sonuç ilişkisini keşfetme, anlamlandırma ve bir sorunu çözmek için farklı yollar deneme.
Ebeveyne hangi stratejiler öğretilir?
Stratejiler karmaşık değildir; her anne babanın öğrenebileceği, gün içinde defalarca kullanılabilecek davranışlardan oluşur. Zor olan, bunları otomatik hâle getirmektir. Programda en sık çalışılan stratejilere birkaç örnek:
Çocuğun liderliğini izlemek, oyunun yönünü ona bırakmak ve onun ilgilendiği şeye katılmak
Çocuğun göz hizasına inmek, yüz yüze olabileceği bir konum seçmek
Soru yağdırmak yerine beklemek, çocuğa sıra vermek ve sessizliğe tahammül etmek
Çocuğun çıkardığı sesi, yaptığı hareketi taklit ederek ona cevap vermek
Çocuğun düzeyinin bir adım üstünde konuşmak; tek sözcük kullanan çocuğa iki sözcüklü örnek sunmak
Oyunu keyifli tutmak, çocuk sıkıldığında zorlamak yerine ona uygun bir değişiklik yapmak
Stratejiler sırayla ele alınır; biri yerleşmeden diğerine geçilmez. Ebeveyn önce uzmanı izler, sonra kendisi dener, uzman da o anda kısa ve somut geri bildirim verir.
ETEÇOM-2 süreci nasıl işler?
Programın tamamı çoğu ailede yaklaşık altı ay sürer; süre çocuğun gelişimine ve ailenin uygulama temposuna göre kısalıp uzayabilir.
Ön görüşmeÇocuğunuzla tanışır, gelişim öyküsünü ve kaygılarınızı dinleriz. Programın uygun olup olmadığı burada konuşulur.
Etkileşim değerlendirmesiEbeveyn ile çocuğun birlikte oynaması gözlenir; çocuğun ve yetişkinin davranışları formlarla puanlanır.
Haftalık oturumlarHaftada bir ya da iki kez, yaklaşık 40 dakikalık oturumlarda stratejiler uzmanla birlikte çalışılır.
Ev planıHer oturum sonunda öğrenilen stratejinin hangi ev rutininde kullanılacağı yazılı olarak planlanır.
İzlemeİlerleme düzenli aralıklarla formlarla ölçülür; yeni stratejiye geçme kararı bu sonuçlara göre verilir.
Oturumlar çevrim içi yürütülebilir mi?
Program büyük ölçüde evde uygulandığından, merkeze düzenli gelme imkânı olmayan aileler için oturumların bir bölümü çevrim içi yapılabilir. Bu durumda ebeveyn, evde çocuğuyla oynadığı ya da yemek, giyinme gibi bir rutini sürdürdüğü birkaç dakikalık kısa bir video çeker. Uzman ile ebeveyn bu kaydı birlikte izler, işe yarayan anları ve bir sonraki adımı konuşur. Uygun ailelerde canlı görüntülü bağlantıyla anlık rehberlik de mümkündür. Uzaktan çalışmanın genel çerçevesini online terapi sayfamızda anlattık.
ETEÇOM-2, Floortime'dan nasıl ayrılır?
İki yaklaşım da ilişki temellidir ve çocuğun ilgisini izlemeyi esas alır. Ayrıldıkları yer, yapı ve odak noktasıdır. Floortime'da uzman çocukla doğrudan oynar, veliyi de oyunun içine alır ve ilerlemeyi duygusal gelişim basamakları üzerinden uzun soluklu izler. ETEÇOM-2'de ise odak doğrudan ebeveynin etkileşim becerileridir; hangi stratejinin hangi sırayla öğretileceği önceden belirlenmiştir ve süreç belirli bir süre içinde, formlarla puanlanarak ilerler.
Kısacası Floortime daha esnek ve oyun merkezli, ETEÇOM-2 daha sistemli ve aile eğitimi merkezlidir. Hangisinin çocuğunuz için daha uygun olduğu ön görüşmede birlikte değerlendirilir; Floortime'ı ayrıntısıyla Floortime sayfamızda anlattık.
Bireysel özel eğitimden farkı nedir?
Bireysel özel eğitimde uzman hedef becerileri çoğunlukla çocukla birebir çalışır; aile süreci dışarıdan izler ya da seans sonunda bilgi alır. ETEÇOM-2'de uzman model olur, ebeveyn dener, uzman dönüt verir. İki yaklaşım birbirinin rakibi değildir; çoğu çocukta bireysel eğitimle ETEÇOM-2 birlikte yürütülür ve birbirini besler. Çocuğun dil gelişimi ayrıca desteklenecekse süreç dil ve konuşma terapisi ile eş zamanlı planlanabilir.
Evde uygulama
Program günlük rutinler içinde uygulanır
Bu programda ailenin görevi ödev kontrol etmek değil, öğrendiği stratejileri günün doğal akışında kullanmaktır. Özel materyal ya da pahalı oyuncak gerekmez; evdeki bloklar, mutfak eşyaları ve çocuğun sevdiği oyunlar yeterlidir.
SofradaÇocuğun istediği yiyeceği hemen vermeyip bir bakış, bir işaret ya da bir sesle istemesini beklemek.
BanyodaSu dökme, köpük üfleme gibi kısa oyunlarda sıra almak, çocuğun sesini taklit ederek cevap vermek.
GiyinirkenAdımları sözcüklerle eşlemek, çocuğun yapabildiği kısmı ona bırakmak ve acele etmemek.
Parkta ve sokaktaÇocuğun baktığı şeye birlikte bakmak, ona ad vermek ve onun ilgisini konuşmanın konusu yapmak.
Millî Eğitim Bakanlığının destek eğitim programlarında ETEÇOM-2 adıyla ayrı bir bölüm yoktur; oturumların ücretini aile öder. Başlamak için tanı ya da RAM raporu şartı aranmaz. Ön görüşme ücretsizdir, ücret ve oturum düzeni bu görüşmede netleşir.
Raporunda otizm ya da dil ve konuşma güçlüğü için destek eğitimi önerilen çocuğun bu derslerinin ücretini Millî Eğitim Bakanlığı karşılar. ETEÇOM-2 bu eğitimin yanında yürüyebilir; iki çalışmanın hedefleri birbirini tamamlayacak şekilde yazılır.
ETEÇOM-2'yi yalnız programın uygulayıcı eğitimini tamamlamış uzmanlar uygulayabilir. Şubelerimizde bu eğitimi almış dil ve konuşma terapistleri, odyologlar ve çocuk gelişimciler çalışıyor; Yeşiltepe ve Sincan'ın ikisinde de oturum planlanabilir. Uzmanlarımızın aldığı eğitimleri ve belgelerini eğitim kadromuz sayfasında görebilirsiniz.
Bilimsel dayanağı ne durumda?
Yanıtlayıcı Öğretim üzerine yapılan çalışmalar, annelerin etkileşim biçimi değiştikçe çocukların dikkat, sürdürme ve iletişim başlatma gibi temel davranışlarında ilerleme görüldüğünü bildiriyor. Türkiye'de Karaaslan, Diken ve Mahoney'in 2013'te yayımladığı rastgele kontrollü çalışma, bu yaklaşımın Türk anneler ve gelişimsel gecikmesi olan küçük çocuklarla da uygulanabildiğini ve olumlu etkiler gösterdiğini ortaya koydu.
Çalışmaların örneklem sayıları görece küçüktür ve her çocuk aynı ölçüde ilerlemez. Bu yüzden ETEÇOM-2'yi garantili bir sonuç sunan bir yöntem gibi değil, ailenin günlük etkileşimini güçlendiren ve diğer eğitimlerle birlikte yürüyen bir destek olarak görmek doğru olur. İlerleme düzenli ölçülür ve plan buna göre güncellenir.
Kaynaklar
Diken İ. H. Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı (ETEÇOM) ve ETEÇOM-2 uygulayıcı materyalleri
Mahoney G., MacDonald J. "Autism and Developmental Delays in Young Children: The Responsive Teaching Curriculum for Parents and Professionals", PRO-ED, 2007
Karaaslan O., Diken İ. H., Mahoney G. Türk anneler ve küçük çocuklarıyla yürütülen Yanıtlayıcı Öğretim çalışması, Topics in Early Childhood Special Education, 2013
Velilerin en çok çekindiği konu
Rapor ileride çocuğumun önüne çıkar mı?
Resmî Gazete4 Temmuz 2026Sayı 33300
“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”
Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.
Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir.
Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.
Oturumların yapıldığı odalardan
ETEÇOM-2 oturumlarında özel bir düzenek kullanılmaz; çocuğun ilgisini çeken sade oyuncaklar ve materyaller yeterlidir.
Renk kartlarıyla eşleştirme çalışmasıAhşap ev, mobilya ve oyuncak figürlerle sembolik oyun materyaliYeşiltepe'de pencere önünde minderli oyun köşesiSincan şubesinde velilerin beklediği geniş bekleme salonu
ETEÇOM-2, ilk sürümün gözden geçirilip geliştirilmiş hâlidir. Temel yaklaşım aynıdır ve ebeveyn ile çocuk arasındaki etkileşimin niteliğini artırarak gelişimi desteklemeyi amaçlar. Günümüzde uygulayıcı eğitimleri, değerlendirme formları ve materyaller ikinci sürüm üzerinden yürütülür.
Programa başlamak için tanı ya da rapor gerekir mi?
Gerekmez. Gelişimsel bir gecikme ya da risk fark edildiğinde, tanı süreci devam ederken bile programa başlanabilir. ETEÇOM-2 ücretli bireysel bir program olduğu için RAM raporu da aranmaz. Tanıyı hekim koyar; program bu süreçle paralel ilerleyen bir gelişim desteğidir.
Çocuğum henüz konuşmuyor, yine de yararlanabilir miyiz?
Evet. ETEÇOM-2 yalnız konuşan çocuklara yönelik değildir; bakış, jest, mimik ve ses çıkarma gibi konuşma öncesi iletişim becerilerine de odaklanır. Bu beceriler güçlendikçe sözcüklere geçiş için daha sağlam bir zemin oluşur.
Seanslara kimin katılması gerekiyor?
Çocuğun gününün büyük bölümünü birlikte geçirdiği bakım veren katılır; bu kişi anne, baba, büyükanne ya da düzenli bakım veren bir başka yakın olabilir. Anne ve baba birlikte de katılabilir. Birden fazla bakım verenin aynı stratejileri öğrenmesi evdeki tutarlılığı artırır.
Haftada bir ya da iki oturum yeterli olur mu?
Çoğu ailede yeterlidir, çünkü ETEÇOM-2'nin etkisi oturum saatinden çok evde geçen zamandan gelir. Oturumda öğrenilen strateji yemek, banyo, giyinme ve oyun sırasında gün boyunca kullanıldığında çocuk haftanın her günü öğrenme fırsatı bulur. Bu yüzden oturum sayısını artırmaktan çok, ev planının uygulanması önemlidir.
Evde uygulamaya vakit bulamazsak program boşa mı gider?
Stratejiler ayrı bir çalışma saati istemez; zaten yaşanan anların içine yerleşir. Zorlandığınız noktalar bir sonraki oturumda uzmanla konuşulur ve plan ailenin düzenine göre yeniden uyarlanır. Kısa ama her gün tekrarlanan etkileşimler, seyrek ve uzun çalışmalardan daha verimlidir.
ETEÇOM-2 sırasında diğer eğitimlere ara vermek gerekir mi?
Hayır. Program özel eğitim, dil ve konuşma terapisi ya da duyusal çalışmalarla çelişmez, birlikte yürütülebilir. Etkileşim becerileri güçlendikçe çocuğun diğer eğitimlerden aldığı verim de genellikle artar; uzmanların aynı hedefler üzerinde konuşması önemlidir.
Program bitince ne olur?
Stratejiler tamamlandığında çocuğun ve ebeveynin ilerlemesi yeniden değerlendirilir. Bazı aileler öğrendiklerini evde kendi başına sürdürür, bazı çocuklarda ise bireysel eğitim, dil terapisi ya da okul öncesi uyum desteği gibi başka bir aşamaya geçilir. Sonraki adım bu değerlendirmenin sonucuna göre birlikte belirlenir.
