Masal Terapisi: Çocuklar İçin Hikâye Temelli Destek
Çocuğun dile dökemediği korku, kaygı ve öfke, bir masal kahramanının başından geçenler üzerinden konuşulur. Masal çalışması ücretli bireysel bir destektir; ilk görüşme ücretsizdir.
Masal terapisi: duyguların hikâye aracılığıyla ifade edilmesi
Dört yaşındaki bir çocuk kaygısını tarif etmekte çoğu zaman zorlanır; ancak aynı çocuk, fırtınada yuvası dağılan bir serçenin neler hissettiğini ayrıntılı biçimde anlatabilir. Masal terapisi bu özellikten yararlanır. Uzman, çocuğun yaşantısına benzeyen bir hikâye seçer ya da onunla birlikte kurar; zor duygular kahramanın başından geçenler üzerinden konuşulur.
Böylece çocuk, doğrudan kendisi hakkında konuşmanın ağırlığını taşımadan derdini işleme fırsatı bulur. Yöntem en çok okul öncesi ve ilkokul çağında kullanılır. Keçiören-Yeşiltepe ve Sincan şubelerimizde masal çalışmalarını bu alanda eğitim almış öğretmen ve çocuk gelişimcilerimiz yürütür.
Yaşa ve konuya göre seçilen masal
Kahraman üzerinden konuşma
Çocuğun kendi hikâyesini kurması
Resim, kukla ve canlandırma
Zor sahneye yeni bir son
Düzenli veli görüşmeleri
Masal terapisi nedir, gücü nereden gelir?
Hikâye, çocukla zorlayıcı duygu arasına koruyucu bir mesafe koyar. "Sen ne hissediyorsun?" sorusu çoğu çocukta savunmayı yükseltir; "Sence serçe o an ne hissetti?" sorusu ise konuşmayı kolaylaştırır. Çocuk kahramana söz verirken aslında kendi iç dünyasından konuşur, ama bunu kendisi hakkında konuşuyormuş gibi hissetmez.
Yöntem, kitapların ve okumanın destekleyici kullanımını konu alan bibliyoterapinin çocuklara dönük bir kolu olarak görülür. Her kültürün tanıdığı bir malzemeyle, masalla çalıştığı için çocuğa yabancı gelmez.
Bu mesafenin işe yaramasının gelişimsel bir nedeni de var. Okul öncesi dönemdeki çocuğun düşüncesi büyük ölçüde imgeler ve semboller üzerinden akar: "kaygı" kelimesini tanımlamakta zorlanır, ama kaygılı bir kahramanı hemen tanır. Masalın tekrarlayan yapısı, iyi ile kötünün netliği ve sonunda düzene kavuşan dünyası kaygılı bir çocuğa ayrıca güven verir; hikâyede zorluk yaşanır, ama bir çıkış yolu hep vardır.
Gece okunan masaldan farkı ne?
Yatmadan önce okunan masalla terapideki masal aynı iş değildir. Terapide hikâye rastgele seçilmez; çocuğun yaşına, gelişimine ve üzerinde çalışılan konuya göre belirlenir. Masaldan sonra hangi soruların konuşulacağı, hangi sahnede durulacağı da önceden düşünülür. Uzman bu sırada yalnızca anlatmaz, dikkatle izler: çocuğun nerede durakladığı, kahramana hangi cümleleri söylettiği, hikâyeyi nerede değiştirdiği, sürecin yönünü belirleyen ipuçlarıdır.
Hangi çocuklarda başvurulur?
Anlatı temelli çalışma en çok, duygusunu söze dökmekte zorlanan ve belirli bir korkuya ya da hayatındaki bir değişikliğe takılı kalan çocuklarda düşünülür. Velilerin bize en sık aktardığı tablolar şunlar.
Gece ve ayrılık korkuları
Karanlıktan, odasında yalnız uyumaktan ya da anne babasından birkaç saat ayrı kalmaktan yoğun biçimde korkma.
Bitmeyen endişeler
Sık sık "ya şöyle olursa" diye başlayan sorular, olmadık senaryolar kurma, güvence istemeyi bırakamama.
Yeni bir düzene alışmak
Kreşe, okula, yeni bir eve ya da kardeşin gelişiyle değişen aile düzenine uyum sağlamakta güçlük.
Kayıp ve ayrılık
Boşanma, sevilen bir yakının ya da evcil hayvanın kaybı sonrasında içe kapanma ya da sık ağlama. Yas ağırsa psikolog değerlendirmesiyle birlikte planlanır.
Öfke patlamaları
Küçük engellerde vurma, kırma, bağırma; ardından ne olduğunu anlatamama.
Kendine güvenmeme
Denemeden pes etme, "ben beceremem" cümlesini sık kurma, arkadaş grubuna katılırken çekinme.
Gelişimsel tanısı olan çocuklarda yeri nedir?
Otizmi, DEHB'si ya da özgül öğrenme güçlüğü olan bir çocuk için masal çalışması planın merkezinde durmaz. Temel destek, değerlendirmeye göre planlanan özel eğitim programıdır; örneğin otizm destek eğitimi ya da öğrenme güçlüğü programı. Masal çalışması ancak gerekli görülürse bu programın yanına eklenir.
Yaltı'nın 2025'te yayımlanan nitel çalışmasında, özel eğitim alanında çalışan uzmanlar hikâye anlatımını iletişim, söz dağarcığı ve duyguyu yönetme hedeflerinde yardımcı bir araç olarak tarif eder; aynı uzmanlar masalın çocuğa göre seçilmesinin önemini de öne çıkarır. Bu tür çalışmalar uzman görüşlerine dayandığı için yöntemin etkisini ölçmez; yol gösterici bir bulgu olarak okunmalıdır.
Çocuk kendine zarar veriyorsa, ihmal ya da istismardan şüpheleniliyorsa ya da davranışları kısa sürede ağır biçimde değiştiyse, masal çalışmasından önce çocuğu bir çocuk ve ergen psikiyatristi görmelidir. Kaygı, yas ya da travmatik bir yaşantı ağır basıyorsa psikologlarımızın yürüttüğü oyun terapisi ya da psikolojik danışmanlık daha uygun bir başlangıç olabilir.
Bir masal oturumu nasıl ilerler?
Bu akış bir şablon değil, esnek bir çerçevedir; sıralama ve ağırlık çocuğa göre değişir.
Masalın açılışıUzman o günkü hedefe uygun bir masal anlatır ya da yalnızca bir başlangıç verip gerisini çocuğa bırakır.
Kahramanla konuşmaKahramanın duyguları, zorlandığı anlar ve seçenekleri konuşulur; çocuğa kendisiyle ilgili doğrudan soru sorulmaz.
Yeni bir sonHikâye resim, kukla ya da canlandırmayla sürer; kahramanın sıkıştığı sahneye birlikte bir çözüm yazılır.
Sakin kapanışÇocuk hikâye dünyasından güne yavaşça döner; oturum kısa bir sohbet ya da sakin bir etkinlikle biter.
Masal seçimi
Terapide kullanılan masal neye göre seçilir?
Hazır bir masal her zaman şart değildir; kimi oturumda hikâye sıfırdan, çocukla birlikte kurulur. Hazır masal kullanılacaksa dört ölçüte bakılır.
Yaş ve gelişimKüçüklere kısa, yalın ve tekrarlı anlatılar; okul çağına arkadaşlık ve sorun çözme temalı hikâyeler daha uygun düşer.
Temanın isabetiMasalın derdi çocuğun o dönem yaşadığı zorlukla örtüşmeli, ama onun birebir kopyası olup çocuğu ürkütmemeli.
Kültürel tanıdıklıkÇocuğun dünyasına yakın motifler taşıyan bir hikâyeye bağlanmak daha kolaydır; yabancı imgeler mesafeyi büyütebilir.
Çocuğun kendi masalıÇocuğun uydurduğu hikâye çoğu zaman en değerli malzemedir; hikâyenin öğelerini kendi iç dünyasından seçer.
Süreç nasıl başlar ve kim yürütür?
İlk adım veliyle yapılan ücretsiz ön görüşmedir. Çocuğunuzun bugüne kadarki gelişimi, sizi düşündüren konu ve ne beklediğiniz konuşulur; masal çalışmasının çocuğunuza uygun olup olmadığı birlikte değerlendirilir. Ardından çocukla tanışılır, hedefler belirlenir ve bireysel oturumlar düzenli aralıklarla başlar. Ara değerlendirmelerde hedefler gözden geçirilir; ilerleme beklenen yönde değilse plan değiştirilir ya da başka bir desteğe yönlendirme yapılır. Hedeflere ulaşıldığında oturumlar planlı biçimde, çocuğa önceden haber verilerek sonlandırılır.
Masal terapisi kendi başına ayrı bir meslek değil, farklı meslek gruplarının eğitimini alarak kullandığı bir yöntemdir. Şubelerimizde masal çalışmalarını, masal terapisi ya da masal anlatıcılığı eğitimi almış sınıf öğretmeni, okul öncesi öğretmeni ve çocuk gelişimcilerimiz yürütür. Kimin hangi eğitimi aldığını eğitim kadromuz sayfasında görebilirsiniz. Klinik bir sorun ön plandaysa çalışmayı psikologlarımızın yürüttüğü bir terapiyle birlikte ya da onun yerine planlamak gerekir; bu ayrım ilk görüşmede yapılır.
Veliyle görüşmelerde neler paylaşılır?
Oturumların yanında veliyle düzenli görüşmeler yapılır: evdeki gözlemler toplanır, genel gidişat paylaşılır. Çocuğun kurduğu hikâyelerin içeriği ise onun mahremiyeti sayılarak ayrıntısıyla aktarılmaz; çocuğun güvenliğini ilgilendiren bir durum olursa aile elbette bilgilendirilir.
Evde hikâye saatini nasıl desteklersiniz?
Eve düşen görev terapiyi taklit etmek değil, hikâyeye alan açmaktır. Çocuğun anlatma isteği beslendikçe oturumlardaki çalışma da güç kazanır.
Okumayı sürdürünbirlikte okumak bağı besler
Tekrara sabredinaynı masal defalarca
Ders çıkarmayıntek bir merak sorusu yeter
Düzeltmeden dinleyinonun uydurduğu hikâyeler
Uyku öncesine dikkatürkütücü yeni masallar yok
Not alınuyku, korku ve öfkedeki değişimler
Velilerin en çok çekindiği konu
Rapor ileride çocuğumun önüne çıkar mı?
Resmî Gazete4 Temmuz 2026Sayı 33300
“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”
Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.
Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir.
Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.
Ücretli mi, ne kadar sürer?
Masal çalışması Millî Eğitim Bakanlığının raporla verilen destek eğitim programlarının bir parçası değildir; ayrı planlandığında ücretli bireysel bir hizmettir ve rapor gerekmez. Ücret ve oturum sıklığı ön görüşmede bildirilir. Toplam süre çocuğa ve konuya göre değişir: belirli bir korkuya odaklanan bir çalışma ile bir kaybın ardından yürütülen çalışma aynı uzunlukta olmayabilir. Devam ya da sonlandırma kararı veli görüşmelerinde birlikte verilir.
Araştırmalar ne söylüyor?
Çocuklarda okuma ve hikâyeye dayalı çalışmaları (yaratıcı bibliyoterapi) derleyen sistematik incelemeler, kaygı ve davranış sorunlarında küçük ile orta düzey arasında olumlu etkiler bildirir; ancak çalışmaların sayısı ve kalitesi sınırlıdır. Masal terapisi adıyla yürütülen uygulamalar üzerine kontrollü araştırma daha da azdır. Bu yüzden yöntemi kesin sonuç vaat eden bir tedavi olarak değil, çocuğun duygusunu anlatmasını kolaylaştıran destekleyici bir araç olarak görmek doğru olur.
Kaynaklar
Yaltı E. Özel gereksinimli çocuklarda masal anlatımının rolü üzerine uzman görüşleri. Journal of Awareness, 10(1), 2025
Montgomery P., Maunders K. Yaratıcı bibliyoterapinin çocuklarda içe ve dışa yönelim sorunlarına etkisi: sistematik derleme. Children and Youth Services Review, 55, 2015
TRT Çocuk Ebeveyn Akademisi, masal terapisi bilgilendirme yazısı, 2024
Çocuğunuz hikâyelerle mi daha kolay açılıyor?
Ücretsiz ön görüşmede çocuğunuzu tanır, masal çalışmasının mı, oyun terapisinin mi yoksa başka bir desteğin mi uygun olduğunu sizinle birlikte konuşuruz.
En verimli dönem okul öncesi ve ilkokul çağıdır, ama katı bir yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan çocuğun dil gelişimi ve hikâyeyle ilişki kurabilmesidir. Küçüklerde kısa ve yalın masallar, daha büyüklerde katmanlı anlatılar kullanılır; ergenlerle uyarlanmış biçimde çalışılabilir.
Akşamları okuduğum masallar yetmez mi?
Evde masal okumak çok değerlidir ve terapi boyunca sürmelidir, ama aynı iş değildir. Terapide masal belirli bir hedefe göre seçilir; uzman çocuğun nerede duraksadığını ve kahramanın ağzından neler söylediğini takip eder, sohbeti bunun üzerine kurar. Evdeki okuma bağı ve hayal gücünü besler, oturum ise o hedefe dönük çalışır.
Çocuğum hikâyeleri hep değiştiriyor, bu bir sorun mu?
Tam tersine, çoğu zaman değerli bir malzemedir. Çocuğun hikâyeye yaptığı eklemeler ve değişiklikler iç dünyası hakkında önemli bilgiler verir; uzman bu sapmaları izleyerek çocuğun neye takıldığını ve neyi çözmeye çalıştığını anlar. Evde de düzeltmeden dinlemeniz yeterlidir.
Masal terapisi oyun terapisinin yerini tutar mı?
İki yöntem benzer amaçlara farklı yollardan ulaşır. Masal çalışmasının merkezinde anlatı vardır; oyun terapisinde çocuk kendini oyuncaklarla ve hareketle ifade eder. Kimi çocuk hikâyeyle, kimi oyunla daha kolay açılır; bazı çocuklarda ikisi birlikte planlanır. Klinik bir sorun ağır basıyorsa psikologların yürüttüğü oyun terapisi öncelik kazanır.
Masal terapisini kim uygular?
Bu çalışmayı psikologlar, psikolojik danışmanlar ve bu alanda eğitim almış öğretmenler ya da çocuk gelişimciler kullanabilir. Şubelerimizde masal çalışmalarını masal terapisi eğitimi almış öğretmen ve çocuk gelişimcilerimiz yürütür. Kimin hangi eğitimi aldığını eğitim kadromuz sayfasında görebilirsiniz.
Her çocukta sonuç verir mi?
Hiçbir yöntem için böyle bir söz verilemez. Masal çalışması bazı çocuklar için yeterli bir destek olur, bazılarında başka çalışmaların yanında tamamlayıcı rol üstlenir. İlerleme düzenli aralıklarla gözden geçirilir; beklenen katkı görülmüyorsa plan değiştirilir.
Çocuğuma bu oturumları nasıl tanıtmalıyım?
Kısa ve dürüst bir cümle yeterlidir; birlikte masal okuyup hikâyeler uyduracağı biriyle tanışacağını söyleyebilirsiniz. Oturumu bir sınav, ceza ya da doktor muayenesi gibi sunmaktan kaçının. Merakla soru sorarsa bildiklerinizi sakin bir dille, abartmadan anlatın.
