Kısaca disleksi

Disleksi: zekâdan bağımsız bir okuma güçlüğü

Disleksi, okumayı öğrenmeyi ve akıcı okumayı zorlaştıran, nörogelişimsel kökenli bir öğrenme güçlüğüdür. Çocuk harfleri seslere çevirmekte, sözcüğü doğru ve hızlı çözmekte, yazarken sözcüğü harflerine ayırmakta zorlanır. Zekâsı yaşıtlarıyla aynı aralıktadır; sözlü sorulara verdiği cevaplar çoğu zaman bunu gösterir.

Tıp dilinde disleksi, özgül öğrenme bozukluğunun okumayı etkileyen türü olarak geçer; okullarda ve RAM raporlarında ise özel öğrenme güçlüğü başlığı altında ele alınır. Bu sayfada belirtileri yaşa göre, nedenleri, tanı yolunu, okulda ve evde neler yapılabileceğini anlattık. Destek eğitim programının işleyişi için özel öğrenme güçlüğü destek eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz.

  • Harf ile ses arasında bağ kurmakta güçlük
  • Yavaş, takılarak ve hatalı sesli okuma
  • Okuduğunu anlamada zorlanma
  • Yazarken harf atlama ve karıştırma
  • Okul öncesinde dil ve uyak işaretleri
  • Ergenlikte yazılı işlerde zorlanma
Sözcükleri bir bakışta tanımaya dayanan Sarı Kitap okuma seti

Disleksi nedir?

Okumak, yazılı işaretleri konuşma seslerine bağlamayı gerektirir. Disleksili çocukta asıl zayıf halka bu bağdır: harfin hangi sese karşılık geldiğini öğrenmek uzun sürer, öğrenilen bağ da kolay otomatikleşmez. Sonuçta çocuk sözcüğü her seferinde yeniden çözmek zorunda kalır; okuma yavaş, yorucu ve hatalı olur.

Amerikan Psikiyatri Birliğinin DSM-5-TR el kitabı ve Dünya Sağlık Örgütünün ICD-11 sınıflaması disleksiyi bağımsız bir hastalık olarak değil, öğrenme bozukluklarının okuma alanını etkileyen biçimi olarak tanımlar. Tanıda üç beceriye bakılır: sözcükleri doğru okuma, akıcı okuma ve okuduğunu anlama. Yazım hataları da tabloya sık eşlik eder.

Disleksi sanıldığından yaygındır. Okul çağındaki çocukların yaklaşık yüzde 5 ile 15'inde bir özgül öğrenme güçlüğü bulunduğu tahmin edilir ve bunların en sık rastlanan türü okuma güçlüğüdür. Erkek çocuklara daha sık tanı konur; kızlarda belirtiler daha sessiz seyredebildiği için gözden kaçabilir.

Disleksi ne değildir?

  • Bir hastalık değildir. İlaçla ya da kısa bir kürle ortadan kalkan bir durum söz konusu olmaz.
  • Zekâ düşüklüğü değildir. Okuma güçlüğünü zihinsel yetersizlik açıklıyorsa disleksi tanısı konmaz.
  • Göz bozukluğu değildir. Göz muayenesi tamamen normal çıkan çocukta da görülür; güçlük sesleri ve harfleri işleme biçimindedir.
  • Tembellik ya da isteksizlik değildir. Disleksili çocuk aynı sayfayı okumak için çoğu zaman yaşıtlarından çok daha fazla çaba harcar.
  • Harfleri ayna gibi ters görmek değildir. Okumayı yeni öğrenen pek çok çocuk bir süre harfleri ters çevirir.

Kısa bir tarihçe

Disleksi sözcüğünü 1880'lerde Alman göz hekimi Rudolf Berlin kullandı. Okul çağındaki bir çocukta görülen gelişimsel okuma güçlüğünü ilk kez 1896'da İngiliz hekim W. Pringle Morgan tarif etti. O günden bu yana yapılan araştırmalar, sorunun görmeden çok dilin ses yapısını işleme becerisiyle ilgili olduğunu ortaya koydu.

Disleksi nasıl anlaşılır? Yaşa göre belirtiler

Belirtiler çocuk büyüdükçe biçim değiştirir. Aşağıdaki işaretlerden biri tek başına bir şey söylemez; birkaçının birlikte görülmesi ve aylarca sürmesi bir uzmana danışmayı haklı kılar.

Okul öncesi dönem

Okumaya henüz geçmemiş bir çocukta disleksinin izleri en çok konuşma dilinde görülür:

  • Konuşmaya yaşıtlarından geç başlama ya da cümle kurmakta uzun süre zorlanma
  • Uzun sözcüklerde heceleri karıştırma, "televizyon" yerine "tevelizyon" deme
  • Tekerleme ve şarkılardaki uyağı yakalayamama, "kedi" ile "dedi"nin aynı biçimde bittiğini fark etmeme
  • Çok iyi bildiği bir nesnenin adını söyleyeceği anda bulamama, uzun duraksamalar
  • Kendi adındaki harfleri, renk ve rakam adlarını öğrenmekte yaşıtlarından geride kalma
  • Cümledeki sözcüklerin sırasını karıştırma, ekleri yanlış yere koyma

Bu işaretlerin her biri başka nedenlerle de görülebilir. Birkaçı bir aradaysa ve aylar içinde azalmıyorsa, çocuğun gelişimini izleyen öğretmenle ya da bir uzmanla konuşmak yerinde olur.

İlkokul yılları

İlkokulun ilk yıllarında birçok çocuk benzer hatalar yapar. Belirleyici olan, hataların birinci sınıfın sonrasında da sürmesi ve birkaçının bir arada görülmesidir:

  • Harflerin seslerini öğrenmek ve heceleri birleştirmek sınıf arkadaşlarına göre çok daha uzun sürer
  • Sesli okurken kelimeleri tahminle doldurma, eklerini atlama ya da değiştirme
  • Satır atlama, aynı satırı iki kez okuma, parmakla takip etmeden okuyamama
  • Kelime içinde harflerin yerini karıştırma, "kar" yerine "rak" okuma
  • b ile d, p ile b gibi yön bakımından benzeyen harfleri ikinci sınıfın sonundan sonra da karıştırma
  • Dikte ve yazılı ödevlerde süren yazım hataları, aynı sözcüğü bir sayfada farklı biçimlerde yazma
  • Ayları, haftanın günlerini ya da alfabeyi sırasıyla saymakta zorlanma
  • Sözlü sorulara iyi cevap verirken aynı bilgiyi kâğıda dökerken tıkanma
  • Okuma ödevlerinden kaçınma, sesli okuma sırası gelince karın ağrısı gibi bahaneler

Ortaokul, lise ve yetişkinlik

Disleksi büyüdükçe kaybolmaz; çoğu zaman biçim değiştirir. Okumayı belli bir düzeyde öğrenmiş bir genç, güçlüğünü daha çok yazılı çalışmalarda ve hız gerektiren işlerde yaşar. Ortaokul ve lisede şu tablo sık görülür:

  • Konuyu iyi bildiği hâlde kompozisyon ya da proje ödevini düzenli bir yapıda yazamama
  • Ders notu tutarken öğretmenin hızına yetişememe
  • Uzun sınav sorularını okurken zaman sıkıntısı yaşama
  • Telefon numarası, şifre gibi dizileri akılda tutmakta zorlanma
  • Ödev teslim tarihlerini kaçırma, birden çok işi aynı anda planlayamama
  • Yabancı dil derslerinde, özellikle yazımı okunuşundan farklı sözcüklerde belirgin zorlanma

Disleksili çocuk okurken nerede takılır?

Okumak iki işin aynı anda yapılmasını gerektirir: yazılı işaretleri seslere çevirmek ve çıkan kelimeyi anlamla eşleştirmek. Disleksi daha çok ilk adımı, yani kelimeyi çözme işini zorlaştırır. Çocuğun dikkatinin büyük kısmı harfleri sese dönüştürmeye gittiğinde metnin ne anlattığına pek enerji kalmaz. Bu yüzden disleksili bir öğrenci bir paragrafı güçlükle bitirip "ne okudun?" sorusuna cevap veremeyebilir, aynı metin ona sesli okunduğunda ise rahatça anlatabilir.

Ses farkındalığı

Kelimenin küçük ses birimlerinden oluştuğunu sezmeye fonolojik farkındalık denir. Bu beceri zayıf olan bir çocuk "masa" kelimesinin başındaki sesi atınca geriye ne kaldığını söyleyemeyebilir ya da "kale" ile "lale" arasında yalnız ilk sesin değiştiğini fark etmeyebilir. Okumanın temeli bu sesleri ayırma ve yeniden birleştirme yeteneğine dayanır.

Kelimeyi parçalara ayırma

Okumayı iyi öğrenmiş bir çocuk ilk kez gördüğü uzun bir kelimeyi bildiği hecelere bölerek çözer; "kitaplıktakiler" gibi bir sözcük ona korkutucu gelmez. Disleksili çocuk ise bu parçalamayı kendiliğinden yapamaz, her uzun kelimede baştan başlar. Okumanın yavaş ve yorucu olmasının bir nedeni budur.

Hızlı adlandırma

Bazı çocuklarda ses farkındalığı yerine oturmuş olsa da renkleri, rakamları ya da tanıdık nesneleri art arda hızla adlandırmak zordur. Bu yavaşlık okumaya da yansır: çocuk sözcükleri doğru okur ama akıcılığa ulaşmakta zorlanır. Değerlendirmede bu beceriye ayrıca bakılmasının nedeni budur.

Disleksiye ne yol açar?

Disleksinin tek bir nedeni yoktur; güçlü bir kalıtsal yanı olduğu ise iyi bilinir. Anne, baba ya da kardeşlerden birinde okuma güçlüğü olan çocuklarda risk belirgin biçimde yüksektir. Çocukken tanı almamış bazı anne babalar, kendi okuma güçlüklerinin adını ancak çocuklarının değerlendirmesi sırasında koyar.

Beyin görüntüleme çalışmaları, disleksili okuyucularda sol yarıkürede dil seslerini ve yazılı sözcüğü işleyen ağların farklı çalıştığını gösteriyor. Okul öncesinde dil gelişimi gecikmiş çocuklarda okuma güçlüğü riski daha yüksektir; erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi gelişimsel etkenler de riski artırabilir.

Aileleri en çok rahatlatan bilgi şudur: disleksiye anne babanın ilgisizliği, televizyon ya da tablet, iki dilli büyümek, çocuğun yaşadığı bir üzüntü ya da öğretmenin yöntemi yol açmaz. Bu etkenler okumayı bir süre olumsuz etkileyebilir, ama disleksinin nedeni sayılmaz; tanı konurken de ayrıca gözden geçirilir.

Disleksiyle birlikte hangi güçlükler görülebilir?

Disleksili çocukların bir kısmında okumayla doğrudan ilgisi olmayan başka güçlükler de bulunur. Bunları bilmek, destek planının yalnız okumaya odaklanıp öteki ihtiyaçları atlamaması için önemlidir.

  • Yazma güçlüğü (disgrafi) okuma güçlüğüne çok sık eşlik eder; harf ile ses arasındaki bağ zayıf olan çocuk yazarken de zorlanır.
  • Bazı çocuklarda sayılarla ilgili güçlük (diskalkuli) de birlikte görülür.
  • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) disleksili çocuklarda genel nüfusa göre daha sıktır.
  • Kısa süreli bellek zayıflığı ve işleri planlamakta zorlanma, ödev ve sınav dönemlerinde belirginleşir.
  • Uzun süre başarısızlık yaşayan çocukta kaygı, özgüven kaybı ve okuldan kaçınma gelişebilir. Bunlar disleksinin nedeni değil, sonucudur.

Her okuma sorunu disleksi midir?

Hayır. Değerlendirmeye başlamadan önce okumayı bozabilecek başka durumların gözden geçirilmesi gerekir:

  • Göz bozukluğu, şaşılık gibi görme sorunları
  • Fark edilmemiş işitme sorunları
  • Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
  • Okula düzensiz devam ya da sık okul değiştirme gibi eğitim kesintileri

Bu nedenle önce göz ve kulak muayenesi yaptırmak, ardından çocuk ve ergen psikiyatrisine başvurmak doğru sıralamadır. Okumanın yanında yazma ve matematikte de zorlanan çocuklar için genel çerçeveyi özgül öğrenme güçlüğü sayfamızda anlattık.

Disleksi için hangi doktora gidilir?

Disleksi tanısını hekim koyar. Devlet ve üniversite hastanelerinde bu iş için çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları bölümünün polikliniğine gidilir; halk arasında çocuk psikiyatrisi diye bilinir. Hekim gelişim öyküsünü alır, karnelere ve öğretmen gözlemlerine bakar, gerekirse göz ve kulak muayenesi ister. Okuma, yazma ve bilişsel becerileri ölçen standart testler psikolog tarafından uygulanır ve sonuçları hekimin kararına veri sağlar.

Tanının ardından hastane ÇÖZGER sağlık raporunu düzenler. Bu raporla oturduğunuz ilçenin Rehberlik ve Araştırma Merkezine başvurulur; RAM eğitsel değerlendirmeyi yapar ve çocuğun alacağı destek eğitimini rapora işler. Gerekli belgeler ve başvuru sırası RAM raporu rehberimizde yer alıyor.

Okumaya henüz başlamamış çocukta disleksi tanısı konmaz. Bu yaş grubunda riskli çocukları erkenden görmek amacıyla O-DİST benzeri tarama araçlarına başvurulur.

Okuma değerlendirmesinde neler incelenir?

Değerlendirme yalnızca birkaç sayfa okutmaktan ibaret değildir. Uzman önce aileden ve öğretmenden çocuğun sağlığı, gelişimi ve okuldaki durumu hakkında bilgi toplar, gerekirse çocuğu sınıf ortamında gözler. Ardından şu beceriler ölçülür:

  • Sesli okumada hız, doğruluk ve okunan metni anlama
  • Ses farkındalığı ve anlamsız kelimeleri okuyabilme
  • Kelime dağarcığı ve dil gelişimi
  • Kısa süreli ve çalışan bellek
  • Gördüğü ve duyduğu bilgiyi işleme hızı
  • Akıl yürütme ve çalışmasını düzenleme becerisi

Bir zamanlar zekâ puanı ile okuma puanı arasındaki farka bakılarak karar verilirdi. Güncel ölçütler bunun yerine güçlüğün, hedefe yönelik desteğe rağmen en az altı ay sürüp sürmediğini sorar. Merkezlerde uygulanan araçlar özgül öğrenme güçlüğü testi sayfasında anlatılıyor. Sonuçlar çocuğun güçlü yanlarını da ortaya koyar; eğitim planı bu yanların üzerine kurulduğunda çocuk zorlandığı alanlarda daha istekli çalışır.

Disleksi tedavi edilir mi?

Disleksi bir hastalık olmadığı için ilaçla tedavi edilen ya da bir süre sonra kendiliğinden biten bir durum değildir; okumaya ilişkin farklılık yaşam boyu sürer. Bu karamsar bir haber değildir. Harf ile ses ilişkisini açıkça, sistemli biçimde ve bol tekrarla öğreten bir eğitimle disleksili çocukların okuma doğruluğu gelişir; pek çoğu okulunu ve meslek hayatını başarıyla sürdürür. Erken başlanan destek, çocuğun sınıf arkadaşlarından kopmadan okumayı yakalamasına yardım eder.

Piyasada disleksiyi kısa sürede bitirdiği söylenen renkli gözlükler, göz egzersizleri, denge ya da beslenme programları da dolaşır. Bunların okuma güçlüğünü düzelttiğini gösteren güvenilir bir kanıt yoktur. Bir yönteme para ve zaman ayırmadan önce çocuğu değerlendiren uzmana danışmanızı öneririz.

Disleksi için özel eğitim desteği nasıl olmalı?

Etkili bir okuma desteğinin birkaç ortak özelliği vardır. Program sistemli ilerler; basit ses ve harf ilişkilerinden heceye, sözcüğe ve metne doğru sırayla gider. Öğretim açıktır; çocuğun kuralı kendi kendine keşfetmesi beklenmez, adım adım gösterilir. Her yeni beceri yeterince tekrar edilir ve bir öncekine bağlanır. Akıcılık ve okuduğunu anlama da en baştan programın parçasıdır.

Çok duyulu çalışma ne demek?

Disleksili çocuk bir harfi yalnız görerek ya da yalnız duyarak öğrendiğinde bilgi kolay silinir. Çok duyulu çalışmada aynı bilgi birkaç kanaldan birden verilir: çocuk harfin sesini söylerken onu kum tepsisine parmağıyla yazar, büyük boy kartlarda harfin şeklini eliyle izler, heceleri sayarken masaya hafifçe vurur. Böylece harf ile ses arasındaki bağ birden fazla yoldan kurulur. Bu yöntem evde de kolayca uygulanabilir; öğretmenden o haftanın harfleri ya da heceleri için benzer küçük oyunlar istemek mümkündür.

Destek programları okuldaki Türkçe dersinin yerini tutmaz; okul eğitiminin yanında yürür ve çocuğun sınıfta öğrendiklerine ulaşabilmesi için gereken altyapıyı güçlendirir.

Disleksi desteğinde kullandığımız programlar

Türkiye'de geliştirilmiş ve yalnız uygulayıcı eğitimi almış öğretmenlerin kullanabildiği programlardır. Hangisinin seçileceği çocuğun yaşına, okumaya başlayıp başlamadığına ve değerlendirmede en çok zorlandığı beceriye göre belirlenir.

  • DMPOkul çağı

    Okula başlamış ve okumada takılan çocuklar içindir. Gördüğünü hızlı işleme, renk ve şekil dizilerini sürdürme, kısa süreli bellek ve ses farkındalığı basitten karmaşığa doğru çalışılır; hedef akıcı okuma ve anlamadır.

  • Y-DEP6-14 yaş

    Görme, işitme ve dokunmayı birlikte kullanan bir yıllık program. Algı, bellek ve sağ-sol ayrımı gibi zihinsel becerilerle sesli okuma ve yazılı anlatımı üçer aylık dört bölümde ele alır; ilerleme aileye grafikle gösterilir.

  • ODMP4-6 yaş

    Henüz okumaya başlamamış, taramada risk görülen çocuklar için bir erken müdahale programı. Dil gelişimi, örüntüler, bellek, görsel işleme ve ses farkındalığı gibi okumanın altyapısını oluşturan beceriler üzerinde durur.

  • Sarı KitapOkuma seti

    Sözcükleri harf harf değil bir bakışta bütün olarak tanımayı adım adım çalıştıran, zorluk derecesine göre dizilmiş sarı zeminli kitaplardan oluşan bir set. Tek başına uygulanmaz, DMP çalışmalarını tamamlar.

  • DONAOkuma seti

    Sözcük tanımayı oturtmuş çocuklar için hikâyeler ve alıştırmalar sunan bir seri. Okuduğunu anlamayı basit bilgi sorularının ötesine taşımayı ve yaratıcı düşünmeyi beslemeyi amaçlar.

MEB destekli ya da ücretli plan

DMP Disleksi Müdahale Programı çantası ve kitapçıkları

Veliye ücretsiz

RAM raporuyla MEB destekli eğitim

RAM raporunda özel öğrenme güçlüğü destek eğitim programı yazılı olan öğrencinin bireysel derslerinin ücretini Millî Eğitim Bakanlığı karşılar. Çalışma hedefleri çocuğun başlangıç değerlendirmesine göre yazılır.

DMP Plus disleksi müdahale programı seti ve okuma kitapları

Rapor gerekmez

Ücretli müdahale programları

Raporu henüz çıkmamış çocuklarda ya da MEB desteğinin yanında ek çalışma düşünen ailelerde DMP, Y-DEP gibi programlar ücretli plan kapsamında uygulanır. Ön görüşme ücretsizdir; disleksi testleri ve bu programlar ücretlidir.

Okuma çalışmalarından kareler

Fotoğraflar şubelerimizin eğitim odalarından; masadaki setler ve materyaller derslerde gerçekten kullanılanlar.

Disleksi egzersizleri çalışma kitapları
Disleksi egzersizleri çalışma kitapları
Disleksi seti, hece tombalası ve harf kartları
Disleksi seti, hece tombalası ve harf kartları
Öğrencinin renkli küplerle sıra ve örüntü çalışması
Öğrencinin renkli küplerle sıra ve örüntü çalışması
DMP Plus paternik okuma fasikülü
DMP Plus paternik okuma fasikülü

Evde okuma çalışması nasıl yapılandırılmalı?

Uzun ve zorunlu okuma saatleri disleksili çocuğu kitaptan uzaklaştırır. Kısa ama düzenli çalışmalar daha verimlidir:

  • Günde birkaç kez beş on dakikalık okuma molaları planlayın; tek oturumda uzun süre okutmayın.
  • Metni çocuğun merak ettiği konulardan seçin: futbol, hayvanlar, uzay, ne seviyorsa.
  • Sırayla okuyun: bir cümleyi siz, bir cümleyi o okusun. Sizin akıcı okumanız ona örnek olur.
  • Okuduktan sonra kısa sorularla ne anladığını konuşun, hikâyeyi kendi sözleriyle anlatmasını isteyin.
  • Yazım hatası yaptığında doğrusunu hemen söylemek yerine, hatayı kendisinin bulmasına fırsat verin.
  • Harf ve hece kartları, resimli tablolar gibi görsel destekler kullanın.

Sınıfta hangi düzenlemeler yardımcı olur?

Disleksili öğrencinin derse katılımı, öğretmenin yapacağı birkaç küçük değişiklikle belirgin biçimde rahatlar. Okulla görüşürken şunları konuşabilirsiniz:

  • Sesli okumaya çocuğu habersiz kaldırmamak, okuyacağı parçayı ona önceden vermek
  • Uzun metinlerde ve sınavlarda ek süre tanımak, gerektiğinde soruları sesli okumak
  • Tahtadan uzun metin kopyalatmak yerine çıktı ya da fotokopi vermek
  • Yazılı değerlendirmede yazım hatalarını konunun bilgisinden ayrı tutmak
  • Sesli kitap ve dinleyerek öğrenme seçeneklerine yer açmak

Raporlu öğrencilere okulda bireyselleştirilmiş bir eğitim planı yazılabilir; bu düzenlemeler o planın içine işlenir. Bunun için ilk adres okulun rehberlik servisidir.

Okul ile destek eğitimi aynı çizgide nasıl tutulur?

Çocuk haftanın birkaç saatini destek eğitiminde, kalanını sınıfta geçirir. İki ortam farklı yöntemler kullanırsa çocuk arada kalır. Aile burada köprü görevi görür:

  • Destek öğretmeninin o dönem çalıştığı hedefleri sınıf öğretmenine iletin; okulda gözlenen zorlukları da destek öğretmenine taşıyın.
  • Bir sorun için birlikte karar verilen çözümü iki ortamda da aynı biçimde uygulayın. Tutarlılık, yöntemin kendisi kadar önemlidir.
  • Kısa vadeli, ulaşılabilir hedefler belirleyin. "Bu ay bu hece grubunu akıcı okumak" gibi somut adımlar, uzak ve büyük bir hedeften daha çok motive eder.
  • Çocuğun okul dışında iyi olduğu alanları, resim, spor, müzik ya da yapı oyunları gibi, görünür kılın. Başarıyı yalnız okuma notuyla tanımlamamak özgüvene iyi gelir.

Disleksili çocuğun özgüvenini nasıl korursunuz?

Her gün sınıfta zorlanan bir çocuk, nedenini bilmediğinde suçu kendinde arar. "Dikkat etsen yaparsın" ya da "kardeşin senin yaşındayken okuyordu" gibi cümleler, iyi niyetle söylense de bu düşünceyi pekiştirir. Çocuğa durumunu yaşına uygun bir dille anlatmak, örneğin "senin beynin harfleri ve sesleri farklı bir yoldan öğreniyor, biz de sana uygun yolu bulacağız" demek çoğu zaman rahatlatır.

Övgüyü sonuca değil çabaya yöneltin; okuduğu sayfa sayısından çok, bıraktığı yerden devam etmesini takdir edin. Okuma dışında başarılı olduğu bir alan varsa ona zaman ve yer açın. Çocuğun yapabildiği bir işi onun yerine yapmamak da kendine güvenini besler.

Velilerin en çok çekindiği konu

Rapor ileride çocuğumun önüne çıkar mı?

Resmî Gazete4 Temmuz 2026Sayı 33300

“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”

Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik, madde 13/A · Yönetmeliği Resmî Gazete'de okuyun

Basitçe anlatırsak

  • Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
  • Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
  • Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
  • Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.

Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir. Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.

Disleksi şüphesinde izlenecek yol

Sıralamayı bilmek hem zaman kazandırır hem de gereksiz başvuruların önüne geçer.

  1. Öğretmenin gözlemini alın Sınıf öğretmeni çocuğu yaşıtlarıyla kıyaslayabilecek konumdadır. Sizin gözleminizle sınıftaki tablo örtüşüyor mu, okulun rehber öğretmeniyle birlikte konuşun.
  2. Göz ve kulağı kontrol ettirin Fark edilmemiş bir görme ya da işitme sorunu okumayı doğrudan etkiler. Bu muayeneler başka nedenleri dışarıda bırakır.
  3. Çocuk psikiyatrisinde tanı Hekim öyküyü alır, gerekli testleri ister ve tanıyı koyar. Ardından ÇÖZGER sağlık raporu düzenlenir.
  4. RAM ve destek eğitimi İlçenizin RAM'ı eğitsel değerlendirmeyi yapar. Raporla birlikte bize ulaştığınızda şube, gün ve saat birlikte planlanır.

Kaynaklar

  • American Psychiatric Association, DSM-5-TR (2022): okumada bozulma ile giden özgül öğrenme bozukluğu
  • Dünya Sağlık Örgütü, ICD-11: 6A03.0 gelişimsel öğrenme bozukluğu, okuma
  • International Dyslexia Association: disleksinin tanımı
  • Pringle Morgan W. "A case of congenital word blindness", British Medical Journal, 1896
  • American Academy of Pediatrics ve ark. "Learning Disabilities, Dyslexia, and Vision", Pediatrics, 2009
  • Snowling M. J. "Dyslexia: A Very Short Introduction", Oxford University Press, 2019

Konuyla ilgili diğer sayfalar

Disleksi hakkında velilerin sorduğu sorular

Disleksi kaç yaşında anlaşılır?

Disleksi çoğunlukla okuma yazma öğretiminin başladığı birinci ve ikinci sınıfta belirginleşir, çünkü güçlüğün asıl görüldüğü beceri okumadır. Okul öncesinde geç konuşma, uyakları fark edememe, harf ve renk adlarını öğrenmekte zorlanma gibi risk işaretleri görülebilir, ancak bu yaşta tanı konmaz. Bazı çocuklarda ise güçlük, okuma yükünün arttığı ortaokul yıllarında fark edilir.

b ile d'yi karıştırması disleksi işareti midir?

Okuma yazmaya yeni başlayan pek çok çocuk birkaç ay boyunca yönü benzeyen harfleri karıştırır; bu tek başına disleksi göstergesi sayılmaz. Karışıklık ikinci sınıfın sonundan sonra da sürüyorsa ve yavaş okuma, harf seslerini öğrenmekte zorlanma, kelime içinde harflerin yerini değiştirme gibi işaretlerle birlikte görülüyorsa bir uzmana değerlendirme yaptırmak gerekir.

Disleksi şüphesinde hangi doktora gidilir?

Tanı için hastanelerin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvurulur. Öncesinde göz ve kulak muayenesi yaptırmak, okumayı etkileyebilecek başka nedenleri dışarıda bırakır. Hekim tanıyı koyduktan sonra ÇÖZGER raporu düzenlenir ve eğitsel değerlendirme için ilçenizin Rehberlik ve Araştırma Merkezine yönlendirilirsiniz.

Disleksi tamamen geçer mi?

Disleksi beynin yazılı dili işleme biçimiyle ilgili olduğu için kendiliğinden kaybolmaz ve bir hastalık gibi tedavi edilmez. Buna karşılık sistemli ve yoğun bir okuma desteğiyle çocuğun okuma doğruluğu ve hızı belirgin biçimde gelişir; pek çok disleksili birey okulunu bitirir, yükseköğretime devam eder ve bir meslekte başarılı olur. Okumada akıcılık bazen yetişkinlikte de yaşıtlarından biraz yavaş kalabilir.

Okul öncesinde disleksi riski taranabilir mi?

Henüz okuma yazma bilmeyen çocuklarda kesin tanı konmaz, ama risk işaretleri taranabilir. Geç konuşma, uzun kelimeleri bozarak söyleme, uyaklı kelimeleri fark etmekte zorlanma gibi durumlar varsa O-DİST okul öncesi disleksi testi hangi becerilerin desteklenmesi gerektiği konusunda erken bir fikir verir. Okul öncesi programlar tanıya değil bu risk işaretlerine göre planlanır.

Sesli okurken her hatasını düzeltmeli miyim?

Her kelimede araya girmek okumanın akışını keser ve çocuğun cesaretini kırar. Anlamı değiştirmeyen küçük hataları geçmek, cümle bittikten sonra önemli bir hataya birlikte dönmek daha uygun olur. Takıldığı kelimede birkaç saniye beklemek, sonra gerekirse ilk heceyi söyleyerek ipucu vermek çocuğun kendi çözme becerisini geliştirir.

Disleksisi olan çocukta matematik ya da dikkat sorunları da görülür mü?

Görülebilir. Disleksili çocukların bir kısmında sayılarla ilgili güçlük, kısa süreli bellek zayıflığı, dikkatini uzun süre toplayamama ya da zamanını planlayamama gibi durumlar da bulunur. Bu yüzden değerlendirmede yalnızca okumaya değil, bellek ve düzenleme becerilerine de bakılır; destek planı bu alanları da içerir.

Disleksili çocuk kitap okumayı sevebilir mi?

Sevebilir; bunun için okumanın bir sınav gibi sunulmaması önemlidir. Sesli kitap dinlemek, resimli ve kısa metinlerle başlamak, ilgi alanına uygun dergiler seçmek, ailece okuma saatleri düzenlemek kitapla bağ kurmasını kolaylaştırır. Hikâyeyi dinleyerek takip etmek de dil ve anlama becerisini geliştirir.