Bu sayfa kimin için?

Kekemelik: çocuklukta akıcılık bozukluğu ve ailenin yapabilecekleri

Çocuğunuz bir sözcüğün ilk hecesini art arda tekrarlıyor, bir sesi uzatıyor ya da ağzını açtığı hâlde ses çıkmıyorsa aklınıza ilk gelen soru büyük olasılıkla "Bu geçer mi?" olur. Bu sayfada o sorunun dürüst cevabını, kekemeliğin neden ortaya çıktığını, hangi işaretlerin beklemeden bir uzmana gitmeyi gerektirdiğini ve terapinin yaşa göre nasıl ilerlediğini anlatıyoruz.

Kekemelik bir dil ve konuşma terapistinin alanıdır. Değerlendirme ve terapiyi Keçiören-Yeşiltepe ve Sincan şubelerimizdeki dil ve konuşma terapistleri yürütür; konuşmanın çok hızlı ve dağınık aktığı hızlı bozuk konuşma tablosu da aynı ekibin çalıştığı konulardandır.

  • Okul öncesinde başlayan gelişimsel kekemelik
  • Okul çağında takılma ve konuşmaktan kaçınma
  • Ergen ve yetişkin kekemeliği
  • Hızlı bozuk konuşma (cluttering)
  • Aile ve öğretmen bilgilendirmesi
  • Kaygıya eşlik eden psikolojik destek
Rafta resimli hikâye kitapları

Kekemelik nedir?

Kekemelik, konuşmanın akışını ve zamanlamasını bozan bir akıcılık bozukluğudur. Kişi ne söylemek istediğini bilir, sözcükleri de seçmiştir; sorun, o sözcüğü ağızdan çıkarma anında yaşanır. Ses ya da hece tekrarlanır, bir ses gereğinden uzun tutulur ya da konuşma birden kilitlenir. Bu yönüyle kekemelik, bazı sesleri yanlış çıkarmaktan ibaret olan sesletim (artikülasyon) sorunlarından da, kelime bulmakta zorlanılan dil güçlüklerinden de ayrı bir tablodur.

Tıbbi sınıflamada çocukluk çağında başlayan biçimi "çocukluk başlangıçlı akıcılık bozukluğu" adıyla nörogelişimsel bozukluklar arasında yer alır. Yani mesele bir huy, bir alışkanlık ya da çocuğun "isterse düzelteceği" bir şey değildir; beynin konuşma hareketlerini planlama ve zamanlama biçimiyle ilgilidir.

Okul öncesinde başlayan takılmaların bir kısmı zamanla azalır. Ancak hangi çocukta azalacağı başlangıçta bilinemediği için "nasıl olsa geçer" diye beklemek doğru bir strateji değildir. Bir dil ve konuşma terapistinin değerlendirmesi, beklemenin mi yoksa terapiye başlamanın mı uygun olduğunu gösterir.

Kekemelik konuşmada hangi biçimlerde duyulur?

Dinleyenin fark ettiği takılmalar genellikle üç biçimde ortaya çıkar; bir çocukta bunların biri ya da hepsi görülebilir.

Tekrar

Bir ses, hece ya da kısa bir sözcük art arda birkaç kez söylenir: "ba-ba-balon", "ben-ben-ben de geleceğim" gibi. Tekrar sayısının artması ve ritmin bozulması dikkat çekicidir.

Uzatma

Sözcüğün ilk sesi olağandan uzun tutulur: "sssssabah", "mmmmmama" gibi. Çocuk sesi bırakıp sözcüğün devamına geçmekte zorlanır.

Blok

Dudak ve dil konuşmaya hazır olduğu hâlde ses bir süre hiç çıkmaz. Bu sessiz kilitlenme anlarında boyunda ya da yüzde gerginlik görülebilir.

Takılmalara çoğu zaman ikincil davranışlar eşlik eder: göz kırpmak, başı ya da çeneyi oynatmak, ayağı yere vurmak, nefesi tutmak. Bazı çocuklar zorlandıkları sözcüğün yerine başka bir sözcük koyar, cümleye "ııı", "şey" gibi dolgular ekler ya da anlatmaya başladığı şeyi yarıda bırakır. Bu kaçınma davranışları dışarıdan kolayca fark edilmez, ama kekemeliğin çocuğu ne kadar etkilediğini gösteren önemli işaretlerdir.

Kekemeliğin görünmeyen yüzü neden önemlidir?

Kekemelik sık sık bir buzdağına benzetilir. Suyun üstünde kalan kısım tekrarlar, uzatmalar ve bloklardır; asıl büyük kütle ise altta, gözden uzakta durur. Utanç, suçluluk, kızgınlık, "yine takılacağım" endişesi bu görünmeyen bölümü oluşturur.

Kekemelik buzdağı: su üstünde görünen tekrar, uzatma, blok ve gerginlik; su altında görünmeyen utanç, kaygı, suçluluk, öfke ve konuşmaktan kaçınma

Bir çocuk sınıfta bildiği cevabı söylememeyi, telefonu açmamayı, kantinde istediğini değil söylemesi kolay olanı almayı seçebilir. Dışarıdan bakıldığında takılmalar azalmış gibi görünse de çocuk aslında konuşmaktan kaçınmayı öğrenmiş olabilir. Bu nedenle terapide ilerlemeyi yalnızca takılma sayısıyla değil, çocuğun ne kadar rahat ve istekli konuştuğuyla da değerlendirmek gerekir. Evde kekemelik hakkında açıkça, sakin bir dille konuşulabilmesi, çocuğun bu yükü tek başına taşımadığını hissetmesine yardım eder.

Kekemelik neden olur?

Kekeleyen bir çocuğun anne ve babası çoğu zaman önce kendi tutumlarını sorgular ve bir hata yapıp yapmadığını düşünür. Bugünkü bilgiler bu konuda rahatlatıcı bir yanıt veriyor. Çocuklukta başlayan kekemelik büyük ölçüde kalıtımla taşınan, beynin konuşmayı planlama ve zamanlama biçimiyle ilgili gelişimsel bir yatkınlığa dayanır. Kekeleyen çocukların önemli bir kısmının yakınları arasında da kekeleyen ya da küçükken kekelemiş biri bulunur. İkiz ve aile çalışmaları bu kalıtsal payı açıkça gösterir; beyin görüntüleme araştırmaları da konuşma hareketlerinin zamanlanmasında rol oynayan ağlarda farklılıklar bildirir.

Stresin payı başka türlüdür. Taşınma, okul değişikliği, kardeş doğumu ya da ailede zorlu bir dönem kekemeliği yoktan var etmez. Fakat yatkınlığı olan bir çocukta takılmaların o günlerde ilk kez fark edilmesine ya da sıklaşmasına zemin hazırlayabilir. Yani yorucu bir dönemin hemen ardından ortaya çıkan takılmalar o olayın ürünü sayılmaz; zaten var olan yatkınlık o sırada görünür hâle gelmiştir.

Hangi açıklamaların bilimsel karşılığı yok?

  • Bir hayvandan ürkmek, karanlıkta irkilmek ya da bir anda korkmak kekemeliği başlatmaz.
  • Kekeleyen bir akrabayı dinlemek çocuğa kekemelik geçirmez; bu, taklitle kapılan bir alışkanlık değildir.
  • Anne babanın yetiştirme tarzı kekemeliğin sebebi değildir. Ailenin takılmalara gösterdiği tutum seyri etkileyebilir, ama başlatan şey o tutum olmaz.
  • Solaklığın zorla düzeltilmesi, dil bağı ya da "dilin ağır olması" kekemeliği açıklamaz.
  • Evde iki dil konuşulması kekemeliğe yol açmaz; kekeleyen iki dilli çocukta takılmalar genellikle her iki dilde de duyulur.

Türler

Kekemeliğin türleri nelerdir?

Velilerin karşılaştığı kekemeliğin büyük çoğunluğu çocuklukta başlayan gelişimsel kekemeliktir. Dilin hızla geliştiği iki ile beş yaş arasında, kimi zaman yavaş yavaş, kimi zaman birkaç gün içinde başlar. Kalıtsal yatkınlık belirleyicidir; bir bölümü kendiliğinden azalır, bir bölümü kalıcı hâle gelir.

Nörojenik kekemelik seyrektir. İnme, kafa yaralanması ya da sinir sistemini etkileyen bir hastalığın ardından, daha önce akıcı konuşan birinde başlar. Takılmalar cümlenin her yerine yayılır, kişi genellikle daha az kaygı duyar. Böyle ani bir başlangıçta önce hekim muayenesi gerekir.

Psikojenik kekemelik ise çok nadirdir: akıcı konuşan bir yetişkinde ağır bir ruhsal sarsıntının ardından birden ortaya çıkar. Çocukluktaki gelişimsel kekemelikle karıştırılmamalıdır; ayrımı hekim ile dil ve konuşma terapisti birlikte yapar.

Sıralı resimlerle öykü oluşturma kartları

Olağan takılma ile kekemelik nasıl ayırt edilir?

İki ile beş yaş arasında dil hızla gelişirken pek çok çocuk sözcük ya da cümle başını tekrar eder, durup düşünür, "şey" der. Bu olağan akıcısızlıklar genellikle gerginlik içermez; çocuk takıldığını fark etmez ya da umursamaz. Kekemelikte ise tablo farklıdır:

  • Sözcüğün bütünü yerine ses ya da hece parçaları tekrarlanır ve tekrar sayısı artar.
  • Uzatmalar ve sessiz bloklar duyulmaya başlar.
  • Takılma anında yüzde, boyunda gerginlik, göz kırpma ya da baş hareketi görülür.
  • Çocuk takıldığını fark eder; "konuşamıyorum", "ağzım tutuluyor" der ya da konuşmaktan kaçınır.

Bu ayrım bir ev gözlemiyle kesinleşmez. İşaretlerden biri ya da birkaçı birkaç haftadır sürüyorsa bir dil ve konuşma terapistinin çocuğu dinlemesi en güvenli yoldur.

Kekemelik kendiliğinden geçer mi?

Araştırmalar, iki ile beş yaş arasında kekelemeye başlayan çocukların kabaca dörtte üçünde takılmaların başlangıçtan sonraki birkaç yıl içinde kendiliğinden ya da terapi desteğiyle belirgin biçimde azaldığını gösteriyor. Fakat hangi çocuğun bu grupta yer alacağını önceden bilmek mümkün değildir. Sekiz yaşından sonra kendiliğinden geçme olasılığı belirgin biçimde düşer. Aşağıdaki işaretler kalıcılık açısından daha dikkatle izlenmesi gereken durumlardır:

  • Takılmaların altı aydan uzun sürmesi.
  • Akıcısızlığın dört yaşından sonra başlaması.
  • Ailede, özellikle anne, baba ya da kardeşte süregelen kekemelik öyküsü.
  • Çocuğun erkek olması; kız çocuklarında takılmaların kendiliğinden azalması daha olasıdır.
  • Takılırken yüz ve boyun kaslarında gerginlik, bloklar ve ikincil davranışlar görülmesi.
  • Eşlik eden başka bir dil ya da konuşma sorunu, dikkat güçlüğü.
  • Çocuğun çok hassas, kaygılı ya da kendine karşı aşırı titiz bir mizaçta olması.

Tersine, ailede kekeleyip çocuklukta kendiliğinden düzelmiş birinin bulunması, takılmaların azalmaya başlaması ve çocuğun konuşmaktan çekinmemesi daha olumlu işaretler olarak görülür. Bunların hiçbiri tek başına karar verdirmez; terapist hepsini birlikte tartar.

Kekemelik ne kadar yaygındır?

Kekemelik sanıldığından sık görülür. Okul öncesi çağdaki çocukların yaklaşık yüzde beşi bir dönem kekeleyerek konuşur; yani her yirmi çocuktan biri. Takılmaların çoğu çocukta azalması nedeniyle yetişkinlerde görülme sıklığı yüzde bir dolayına iner. Okul öncesinde erkek çocuklar kızlardan yaklaşık iki kat sık kekeler; erkek çocuklarda kalıcı olma eğilimi daha yüksek olduğundan yetişkinlikte erkeklerin oranı kadınların birkaç katına çıkar.

Kekemelikte hangi uzmana başvurulmalı?

Çocuğunuzun takılmaları için doğrudan bir dil ve konuşma terapistine başvurabilirsiniz; önce çocuk doktoruna ya da çocuk psikiyatrisine gitmek zorunda değilsiniz. Kekemeliği değerlendiren, şiddetini ölçen ve terapiyi planlayıp yürüten meslek dil ve konuşma terapistidir.

Diğer uzmanlar belirli durumlarda sürece katılır. Takılmalar yetişkinlikte, inme ya da kafa yaralanması gibi bir olayın ardından birden başladıysa önce hekim muayenesi gerekir. Çocukta ya da gençte belirgin kaygı, sosyal kaçınma ya da duygusal zorlanma varsa terapist bir psikologla birlikte çalışmayı önerebilir. İşitme ya da genel gelişimle ilgili bir şüphe varsa ilgili hekime yönlendirme yapılır.

Değerlendirmede terapist neye bakar?

Küçük çocuklar anne ve babalarıyla birlikte, ergen ve yetişkinler ise genellikle tek başına görüşmeye alınır. Terapist çocuğun serbest konuşmasını, oyun sırasında anlattıklarını ve okuma biliyorsa sesli okumasını dinler; takıldığı sözcükleri sayarak kekemeliğin şiddetine dair bir ölçü elde eder. Takılmaların süresi, ikincil davranışların türü ve sıklığı da not edilir.

Görüşmenin önemli bir kısmı ise konuşmanın dışındadır. Terapistin yanıt aradığı başlıca sorular şunlardır:

  • Takılmalar ne zaman başladı, o günden bu yana artıyor mu, azalıyor mu, dalgalı mı seyrediyor?
  • Ailede kekeleyen ya da çocukken kekeleyip düzelen biri var mı?
  • Hangi ortamlarda belirginleşiyor; evde mi, okulda mı, telefonda mı?
  • Çocuk takılmalarının farkında mı, bu konuda ne hissediyor, konuşmaktan kaçındığı durumlar var mı?
  • Aile, öğretmen ve arkadaşlar takılmalara nasıl tepki veriyor?
  • Okul başarısı ve arkadaşlık ilişkileri bundan etkileniyor mu?

Bu bilgilerle birlikte terapist, beklemenin ve izlemenin mi yoksa terapiye hemen başlamanın mı uygun olduğunu aileyle konuşur.

Kekemelik terapisi yaşa göre nasıl farklılaşır?

Kekemeliği ortadan kaldıran bir ilaç ya da ameliyat yoktur; yol, dil ve konuşma terapistinin yürüttüğü kanıta dayalı terapilerden geçer. Yöntem çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre seçilir.

Ahşap ev, mobilya ve oyuncak figürlerle sembolik oyun materyali
2-6 yaş

Okul öncesi

Anne baba terapinin merkezindedir. Evdeki konuşma temposu, sıra alma ve çocuğun konuşmasına verilen tepkiler üzerine çalışılır. Bu yaş için geliştirilmiş programlardan Palin ebeveyn-çocuk etkileşimi Sincan şubemizde uygulanır; Lidcombe Programı da bu yaş grubunda kullanılan yaklaşımlardandır.

"Adım Adım Konuşuyorum" dil ve konuşma eğitim setleri
7-12 yaş

Okul çağı

Akıcılık tekniklerinin yanında sınıfta söz alma, arkadaşların alayı ve çocuğun kendi konuşmasıyla ilgili düşünceleri ele alınır. Öğretmenin bilgilendirilmesi bu dönemde çok değerlidir.

Masada büyük ahşap harflerle yapılan harf çalışması
13 yaş ve üzeri

Ergen ve yetişkin

Kişi takılacağı anı çoğu zaman önceden sezer. Bu anları yönetme teknikleri, kaçınma alışkanlıklarının azaltılması ve öğrenilenlerin iş, okul, telefon gibi gerçek ortamlara taşınması çalışılır.

Terapiden alınan yararı neler artırır?

Aynı yöntemi uygulayan iki çocuğun ilerlemesi farklı olabilir. Araştırmalar ve klinik deneyim, yararı artıran bazı ortak noktalara işaret eder:

  • Terapiye erken başlanması; okul öncesinde başlanan çalışma çoğu zaman daha kısa sürer.
  • Çocuğun ya da gencin sürece gönüllü katılması, terapistiyle güvene dayalı bir bağ kurması.
  • Ailenin seanslara katılması ve öğrenilenlerin evde düzenli uygulanması.
  • Evde, sınıfta ve arkadaş ortamında akıcılığı destekleyen sakin bir iletişim iklimi.
  • Eşlik eden dikkat, öğrenme ya da sesletim güçlüklerinin de planda ele alınması.

Terapinin amacı her zaman hiç takılmadan konuşmak değildir. Okul öncesinde takılmaların belirgin biçimde azalması hedeflenirken, ileri yaşlarda daha gerçekçi hedef kişinin takılsa bile rahatça ve istediği yerde konuşabilmesi, kaçınmanın hayatını daraltmamasıdır. Kekemeliğe eşlik eden kaygı, utanç ve kaçınmayı terapinin merkezine alan yaklaşımlardan biri olan Kızılboğa modeli bu bakışı temel alır. Kaygının belirgin olduğu durumlarda terapist, sürece bir psikoloğun katılmasını da önerebilir.

Kısa sürede kesin sonuç vaat eden yöntemlere neden temkinli yaklaşılmalı?

"Birkaç haftada kekemeliğe son" gibi iddialarla karşılaşan aileler sık sık umuda kapılıp hayal kırıklığı yaşar. Kekemelik, düzenli çalışma ve sabır gerektiren bir süreçtir; ilerleme dalgalı olabilir. Nefes kursları, hacamat, bitkisel karışımlar ya da cihazla "düzeltme" vaat eden uygulamaların kanıta dayalı bir karşılığı yoktur. Bir yere başvurmadan önce terapiyi kimin vereceğini, bu kişinin dil ve konuşma terapisi eğitimi alıp almadığını ve hangi yöntemin neden seçildiğini sormak ailenin hakkıdır.

Hızlı bozuk konuşma (cluttering) nedir?

Akıcılığı bozan tek durum kekemelik değildir. Hızlı bozuk konuşmada kişi, dinleyenin yetişemeyeceği kadar hızlı ya da düzensiz bir tempoyla konuşur. Heceler birbirine kaynaşır, sözcüklerin ortası ya da sonu düşer, bir cümle yarıda bırakılıp başka bir cümleye geçilir. Kaynaklarda takifemi adıyla da anılır. Çevredekiler bunu "çok hızlı konuşuyor" diye geçiştirebilir; oysa sorun yalnızca hız değildir, konuşmanın ritmi ve anlatılacak düşüncenin düzenlenmesi de aksar.

Dikkat çeken işaretler şunlardır:

  • Uzun sözcüklerin kısalması, hecelerin yutulması; "kütüphaneye" yerine "kütüfneye" gibi.
  • Cümlenin beklenmedik yerlerinde duraklayıp ardından birden hızlanmak.
  • Anlatının dağılması; bir olayı baştan sona sıralayamamak, araya konuyla ilgisiz ayrıntılar sokmak.
  • "Şey", "yani" gibi dolguların ve cümle başı tekrarlarının sık duyulması.
  • Uyarı aldığında birkaç cümle düzgün konuşup kısa süre sonra eski hızına dönmek.

Bu tabloya dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, öğrenme güçlükleri ya da motor koordinasyon sorunları sıkça eşlik eder. Dikkatini kendi konuşmasına çevirmek böyle bir çocuk için ayrıca zordur; dikkat güçlükleriyle ilgili bilgi DEHB sayfasında yer alıyor.

Hızlı bozuk konuşmayı kekemelikten ayıran nedir?

Kekemelikte

  • Konuşma hızı genellikle olağandır, takılmalar yüzünden yavaşlayabilir de.
  • Kişi takılacağı anı önceden sezer ve bu an onu kaygılandırır.
  • Ses ve hece tekrarları, uzatmalar ve bloklar ön plandadır.
  • Göz kırpma, çenede ya da boyunda kasılma gibi zorlanma işaretleri görülür.

Hızlı bozuk konuşmada

  • Tempo hızlı ve inişli çıkışlıdır; ani hızlanmalar olur.
  • Kişi kendi hızının çoğu zaman ayırdında değildir; anlaşılmadığını karşısındakinin yüzünden anlar.
  • Sesler ve heceler düşer, sözcükler iç içe geçer.
  • Bedende belirgin bir kasılma ya da zorlanma görülmez.

Bazı çocuk ve yetişkinlerde iki tablo yan yana bulunur: hem dağınık ve hızlı konuşurlar hem de bloklar, tekrarlar yaşarlar. Böyle durumlarda terapist iki sorunun ağırlığını ayrı ayrı ölçer ve planı ikisine göre kurar. Ayrımın pratik bir önemi de var: kekemelikte işe yarayan bazı yaklaşımlar hızlı bozuk konuşmada tek başına yetmez, tersi de geçerlidir.

Hızlı bozuk konuşmada terapi neye odaklanır?

İlk hedef, çocuğun kendi konuşmasını fark etmesidir. Kaydedilmiş konuşmasını dinlemek ve hızlandığı yeri kendisinin yakalamaya çalışması bu farkındalığı büyütür. Ardından cümle içinde nerede durulacağı, nefesin nerede alınacağı ve uzun sözcüklerde hecelerin nasıl korunacağı çalışılır. Anlatıyı toparlamak da programın bir parçasıdır: resimli bir öyküyü "önce, sonra, en sonunda" sırasıyla anlatmak gibi etkinlikler, düşüncenin söze dökülmeden önce düzenlenmesine yardım eder. Evde sık sık "yavaşla" demek yerine anne ve babanın kendi konuşmasını sakin bir tempoya çekmesi daha kalıcı bir örnek oluşturur. Sürecin ne kadar süreceği; çocuğun yaşına, kendi konuşmasını izleyebilme becerisine ve eşlik eden dikkat sorunlarına göre değişir.

Aile terapinin neresinde durur?

Seans haftada birkaç saattir; çocuğun konuştuğu asıl yer evdir. Bu yüzden özellikle okul öncesinde anne ve babalar seansa katılır, terapistin gösterdiği yöntemleri izler ve evde uygular. Ailenin çocuğu aşırı korumadan, onun adına konuşmadan ama takılmalarını da görmezden gelmeden yanında durması, çocuğun konuşmaya duyduğu güveni besler. Kardeşlerin ve büyükanne, büyükbaba gibi evde vakit geçiren yakınların da aynı tutumu benimsemesi işi kolaylaştırır. Ailenin evde neler yapabileceğini planlı biçimde öğrenmek için aile eğitimi çalışmalarından da destek alınabilir.

Evde konuşurken nelere dikkat etmeli?

  • Çocuğunuz anlatırken nasıl söylediğine değil, ne anlattığına ilgi gösterin; göz temasını koruyun.
  • Cümlesini onun yerine bitirmeyin, sözünü kesmeyin; takıldığında sakince bekleyin.
  • "Yavaş konuş", "nefes al", "baştan söyle" gibi uyarılar yerine kendi konuşmanızı yavaşlatarak örnek olun.
  • Soruları art arda sormayın; bir sorudan sonra yanıt için zaman tanıyın.
  • Evde herkesin sırayla konuştuğu, birbirinin sözünü kesmediği kısa sohbet anları yaratın.
  • Çocuk takılmasından söz ederse konuyu geçiştirmeyin; "bazen sözcükler takılıyor, sorun değil, seni dinliyorum" gibi sakin bir cevap verin.
  • Takılmaların arttığı ve azaldığı günleri not edin; bu notlar terapistin işine yarar.

Okulda öğretmen nasıl destek olabilir?

Kekeleyen çocuğun okul günü, takılmanın kendisinden çok sınıf önünde konuşma kaygısıyla şekillenir. Durumdan haberdar bir öğretmen çocuğu aniden söz almaya zorlamaz, sesli okumada ona sırasını önceden bildirebilir, alay edilmesine izin vermez ve sınıfa herkesin farklı konuştuğunu anlatabilir. Öğretmenle hangi bilgilerin paylaşılacağını terapist aileyle birlikte belirler; gerektiğinde öğretmenin sorularını yanıtlamak için görüşme de yapılabilir.

Takılmalar fark edildiğinde ne yapmalı?

Endişeye kapılmadan ama beklemeyi de uzatmadan atılabilecek adımlar kabaca şöyle sıralanır.

  1. Gözlem notu tutun Takılmaların ne zaman başladığını, ne sıklıkla olduğunu, çocuğun zorlanıp zorlanmadığını birkaç gün not edin. Mümkünse kısa bir konuşma videosu çekin.
  2. Ücretsiz ön görüşme Bizi arayarak ya da WhatsApp'tan yazarak görüşme günü alın. Notlarınızı ve videonuzu getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
  3. Terapist değerlendirmesi Dil ve konuşma terapisti çocuğu oyun ve sohbet içinde dinler, aileyle görüşür; izleme mi terapi mi gerektiğini birlikte konuşursunuz.
  4. Plan ve düzenli seanslar Terapiye başlanacaksa hedefler aileyle paylaşılır. RAM raporu olan çocuk MEB destekli programdan yararlanabilir; süreç için RAM raporu rehberimize bakın.

Hangi planla çalışabilirsiniz?

Kekemelik terapisini iki yoldan alabilirsiniz. Hangisinin size uygun olduğunu ön görüşmede birlikte netleştiririz.

"Bir Araya Topla" dil gelişim kartı setleri

Veliye ücretsiz

MEB destekli program

Rehberlik ve Araştırma Merkezinin raporunda dil ve konuşma desteği önerilen öğrencinin bireysel eğitim ücretini Millî Eğitim Bakanlığı karşılar. Ders saatleri rapora göre belirlenir.

  • Kekemelik ve hızlı bozuk konuşma
  • Gecikmiş dil ve konuşma
  • Sesletim ve ses sorunları
Keçiören-Yeşiltepe şubesinde ses yalıtımlı duvarı olan dil ve konuşma terapisi odası

Rapor gerekmez

Ücretli bireysel terapi

Raporu olmayan ya da raporundaki saatlerin dışında ek destek isteyen çocuk, genç ve yetişkinler için seans planı ihtiyaca göre yapılır. Ücret bilgisi ön görüşmede verilir.

  • Ergen ve yetişkin kekemeliği
  • Aile danışmanlığı seansları
  • Okula geçiş dönemlerinde yoğun çalışma

Velilerin en çok çekindiği konu

Rapor ileride çocuğumun önüne çıkar mı?

Resmî Gazete4 Temmuz 2026Sayı 33300

“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”

Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik, madde 13/A · Yönetmeliği Resmî Gazete'de okuyun

Basitçe anlatırsak

  • Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
  • Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
  • Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
  • Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.

Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir. Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.

Konuyla ilgili diğer sayfalar

Kekemelikle ilgili ailelerin sorduğu sorular

Kekemelik hangi doktora gidilerek tedavi edilir?

Kekemeliği değerlendiren ve terapisini yürüten uzman dil ve konuşma terapistidir; çocuğunuz için doğrudan bir terapiste başvurabilirsiniz. Takılmalar bir yetişkinde inme ya da kafa yaralanması gibi bir olayın ardından birden başladıysa önce hekim muayenesi gerekir. Belirgin konuşma kaygısı varsa terapist süreci bir psikologla birlikte yürütmeyi önerebilir.

Çocuğumun kekemeliği korkudan mı başladı?

Hayır. Ani bir korku, taklit ya da yetiştirme tarzı gelişimsel kekemeliği başlatmaz. Çocukluk kekemeliği büyük ölçüde kalıtsal bir yatkınlığa dayanır. Zorlu bir dönem, yatkınlığı olan çocukta takılmaların o sırada fark edilmesine ya da artmasına yol açabilir, ama nedeni o olay değildir.

Kekeleyen çocuğa "yavaş konuş, nefes al" demek doğru mu?

İyi niyetle söylense de bu tür uyarılar çocuğa konuşmasında bir yanlışlık olduğunu hissettirir ve gerginliği artırabilir. Onun yerine sizin daha sakin ve yavaş bir tempoyla konuşmanız, göz temasını korumanız ve cümlesini bitirmesini beklemeniz daha yararlıdır.

Kekemelik neden bazı günler artıp bazı günler azalıyor?

Dalgalanma kekemeliğin doğasında vardır. Yorgunluk, heyecan, aceleyle bir şey anlatma isteği ya da yeni bir ortam takılmaları artırabilir. Rahat geçen bir haftanın ardından zorlu bir dönem gelmesi terapinin işe yaramadığı anlamına gelmez.

Şarkı söylerken neden hiç takılmıyor?

Şarkı söylemek, koro hâlinde okumak ya da ritimli konuşmak pek çok kekeleyen kişide akıcılığı geçici olarak artırır. Bu, çocuğun "isterse düzgün konuşabildiği" anlamına gelmez; konuşmanın ritmi ve planlanması farklı işlediği için ortaya çıkan bir durumdur.

Ailemizde kekemelik var, çocuğumda da olur mu?

Ailede kekemelik bulunması olasılığı artırır, ama çocuğun mutlaka kekeleyeceği anlamına gelmez. Yatkınlığı olan pek çok çocuk akıcı konuşur. Yakınlarda çocukken başlayıp kendiliğinden geçmiş bir kekemelik öyküsü varsa, bu da çocukta takılmaların azalma ihtimalini destekleyen bir işaret olarak görülür. Takılmalar başlarsa erken dönemde terapiste danışmak iyi olur.

Öğretmene çocuğumun kekelediğini söylemeli miyiz?

Genellikle evet. Bilgilendirilmiş bir öğretmen, çocuğu sınıf önünde aniden konuşmaya zorlamaz, alay edilmesine izin vermez ve sözlü etkinliklerde ona uygun bir yol bulabilir. Terapist, öğretmenle paylaşılacak bilgileri aileyle birlikte belirleyebilir.

Çocuğum çok hızlı konuşuyor, bu her zaman bir sorun mu?

Hayır. Kimi çocuklar doğal olarak hızlı konuşur ve yine de rahatça anlaşılır. Hızın yanında hecelerin yutulması, anlatının dağılması ve çevredekilerin sık sık "ne dedin?" diye sorması varsa hızlı bozuk konuşma akla gelir. Bu ayrımı bir dil ve konuşma terapisti, çocuğun konuşma örneklerini dinleyerek yapar.

Kaynaklar

  • American Speech-Language-Hearing Association (ASHA), Childhood Fluency Disorders, klinik uygulama rehberi.
  • National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), Stuttering, bilgilendirme metni.
  • Yairi E., Ambrose N. Epidemiology of stuttering: 21st century advances. Journal of Fluency Disorders, 2013; 38(2): 66-87.
  • Amerikan Psikiyatri Birliği, DSM-5-TR: Çocukluk başlangıçlı akıcılık bozukluğu (kekemelik) tanı ölçütleri.