Kısılan, çatallanan ya da gün sonunda tükenen sesler için kulak burun boğaz muayenesinin ardından dil ve konuşma terapistlerimizle ses terapisi yapılır. İlk görüşme ücretsizdir; raporlu çocuklarda eğitim bedelini Millî Eğitim Bakanlığı öder.
Ses bozukluğu: çocuklarda ve yetişkinlerde ses kısıklığı
Ses sorunları; teneffüste sık bağıran çocuklarda, gün boyu konuşan öğretmenlerde ya da boğazında sürekli takılma hissi yaşayan çağrı merkezi çalışanlarında sık görülür. Bu kişilerde ortak sorun, sesin günlük ihtiyacı karşılayamamasıdır. Ses kısıklığı çoğu zaman önemsenmez; birkaç gün içinde düzelen bir soğuk algınlığı kısıklığı için bu yaklaşım doğrudur. Haftalarca süren ya da tekrar tekrar gelen bir kısıklık ise muayene edilmesi gereken bir belirtidir.
Bu sayfada ses bozukluğunun ne olduğunu, hangi nedenlerle ortaya çıktığını, ne zaman ve hangi uzmana gidileceğini, ses terapisinde neler yapıldığını anlatıyoruz. Şubelerimizde ses terapisi, kulak burun boğaz hekiminin koyduğu tanı esas alınarak dil ve konuşma terapistlerince yürütülür.
Çocuklarda ses kısıklığı ve nodül
Kas gerginliğine bağlı ses sorunları
Öğretmen ve mesleki ses kullanıcıları
Ergenlikte ince kalan erkek sesi
Ameliyat öncesi ve sonrası ses terapisi
İleri yaşta güçsüzleşen ses
Ses bozukluğu nedir?
Ses, akciğerden gelen havanın gırtlaktaki ses tellerini titreştirmesiyle oluşur; ağız, burun ve yutak bu sesi biçimlendirir. Ses bozukluğu, tıptaki adıyla disfoni, sesin kalitesinde, perdesinde, gürlüğünde ya da gün boyu dayanıklılığında ortaya çıkan ve kişinin yaşına, cinsiyetine ve içinde yaşadığı topluluğa göre beklenenden belirgin biçimde ayrılan değişikliktir. Sesin tamamen gidip yalnızca fısıltının kalmasına afoni denir.
Önemli olan sesin "farklı" olması değil, iletişimi zorlaştırması ya da kişiyi yormasıdır. Doğal olarak kalın ya da boğuk sesli biri ses bozukluğu yaşamıyor olabilir; buna karşılık sesi eskisine göre değişmiş, konuşurken zorlanan ya da sesini istediği gibi kullanamayan biri yaşıyor olabilir.
Ses bozukluğu hangi belirtilerle kendini gösterir?
Ses bozukluğu denince çoğu kişinin aklına yalnızca kısıklık gelir. Oysa sesin gün içinde tükenmesi ya da konuşurken bedenin yorulması da aynı sorunun parçası olabilir:
Sesin pürüzlü, çatallı, havalı ya da boğuk çıkması.
Sabah iyi olan sesin öğleden sonra güçsüzleşmesi, akşam neredeyse hiç kalmaması.
Boğazda kuruluk, gıcık, yanma ya da "bir şey takılı kalmış" duygusu.
Konuştuktan sonra boyunda, çenede ya da omuzlarda ağrı.
Eskiden rahatça çıkan ince ya da kalın notalara artık ulaşamamak.
Konuşmanın ortasında sesin aniden incelmesi, kırılması ya da bir anlığına kesilmesi.
Sürekli öksürme ya da boğaz temizleme ihtiyacı.
Ses bozukluğunda hangi doktora gidilir?
İlk adres kulak burun boğaz (KBB) hekimidir. Yukarıdaki belirtilerden biri iki haftadan uzun sürüyorsa ya da sık sık tekrarlıyorsa muayene gerekir. Ses tellerine bakılmadan, yalnızca dinleyerek kısıklığın nedenini söylemek mümkün değildir; nodül, kist, felç ya da kas gerginliği kulağa benzer gelebilir. Tanıyı hekim koyar; ses terapisi gerekiyorsa hekim kişiyi dil ve konuşma terapistine yönlendirir.
Bazı durumlarda iki haftayı beklemek doğru olmaz. Sesin birden tamamen gitmesine yutkunurken ağrı ya da nefes almakta zorlanma eşlik ediyorsa, kanlı balgam varsa ya da boyunda ele gelen bir şişlik fark edildiyse hemen hekime başvurun. Uzun yıllar sigara içmiş bir yetişkinde geçmeyen kısıklık da beklemeden muayene edilmelidir.
Ses bozukluğunun türleri ve nedenleri nelerdir?
Ses bozuklukları, ses telinde fiziksel bir değişiklik olup olmamasına ve sinirlerin etkilenip etkilenmediğine göre gruplara ayrılır. Bir kişide birden fazla etken bir arada bulunabilir; örneğin uzun süreli zorlanma önce kas gerginliğine, sonra nodüle yol açabilir.
İşlevsel sorunlar
Ses telinin yapısı sağlamdır ama ses yanlış kullanılır. Konuşurken boyun ve gırtlak çevresindeki kasların aşırı kasılmasıyla ortaya çıkan kas gerilim disfonisi bu gruptadır. Asıl ses tellerinin hemen üstündeki "yalancı ses tellerinin" de titreşime katıldığı ventriküler disfonide ses kaba ve hırıltılı duyulur. Bağırmak, gürültüde sesini duyurmaya çalışmak, sürekli boğaz temizlemek gibi sese yüklenen alışkanlıklar bu tabloların zeminini hazırlar.
Ses telinde oluşan yapılar
Nodül genellikle iki tarafta, uzun süreli zorlanmayla gelişen nasır benzeri kabarıklıklardır. Polip çoğunlukla tek taraflıdır ve tek bir şiddetli bağırma ya da zorlanmanın ardından ortaya çıkabilir. Kist ise ses telinin katmanları arasında oluşan küçük bir kesedir. Uzun yıllar sigara içen kişilerde ses teli dokusunun altında sıvı birikmesine Reinke ödemi denir; ses kalınlaşır ve ağırlaşır. Mide içeriğinin gırtlağa kadar ulaştığı reflü de ses tellerinde kızarıklık ve şişliğe yol açabilir.
Sinirle ilgili sorunlar
Tiroit ya da kalp ameliyatı gibi girişimlerden sonra ses telini hareket ettiren sinirin etkilenmesiyle ses teli felci gelişebilir; ses havalı ve zayıf çıkar. Parkinson hastalığı gibi nörolojik durumlarda ses kısılabilir ve gücünü yitirebilir. Spazmodik disfonide ise ses telleri konuşma sırasında istemsizce kasılır, ses kesik kesik ve zorlanarak çıkar.
Duygusal kaynaklı ses kaybı
Gırtlakta yapısal bir engel yokken, yoğun stres ya da sarsıcı bir olayın ardından sesin birden fısıltıya düşmesidir. Muayenede ses tellerinin sağlam olduğu ve öksürürken normal kapandığı görülür. Ses terapisi bu durumda çoğu zaman hızlı yanıt verir; gerekirse psikolojik destekle birlikte yürütülür.
Çocukluğa ve ergenliğe özgü durumlar
Gırtlak dokusunun doğuştan yumuşak olması (larengomalazi), ses telleri arasında ince bir zar bulunması, ses teli yüzeyinde oluk (sulkus) ya da siğil benzeri büyümeler (papillomatozis) çocuğun sesini ya da solunumunu etkileyebilir. Bunların tanı ve tedavisi hekime aittir; terapist hekimin planına göre destek verir. Ergenlik sonrasında erkek çocuklarda gırtlak büyüdüğü hâlde sesin ince perdede kalmaya devam etmesine puberfoni denir.
Çocuklar
Çocuklarda ses kısıklığı neden ayrıca önemsenmeli?
Ses sorunları çoğu zaman öğretmenler ya da şarkıcılarla birlikte anılır; oysa okul çağındaki çocuklar da bu sorunla sık karşılaşır ve en çok altı ile on üç yaş arasındaki erkek çocuklarda görülür. Çocuğun gırtlağı yetişkininkinden küçüktür, ses telini oluşturan katmanlar ergenliğe kadar gelişmeye devam eder. Bu yüzden çocuk ses telleri şişmeye ve zedelenmeye daha yatkındır.
Teneffüste bağırmak, maç izlerken tezahürat yapmak, çizgi film karakterlerinin seslerini taklit etmek ya da kalabalık bir evde sesini duyurmaya çalışmak, ses tellerinin sert biçimde çarpışmasına yol açar. Bu tekrar eden zorlanma zamanla nodüller oluşturabilir. Çocuk çoğu zaman sesindeki değişikliği fark etmez; durumu ilk fark eden genellikle anne baba ya da öğretmendir. Kısık ses çocuğun sınıfta söz almasını, şarkı söylemesini ve arkadaşlarıyla oyununu da etkileyebilir.
Ses nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme iki aşamalıdır. Önce kulak burun boğaz hekimi ağızdan ya da burundan ince bir kamerayla gırtlağa bakar. Stroboskopi adı verilen yöntemde ışık, ses tellerinin çok hızlı titreşimini ağır çekimdeymiş gibi izlemeyi sağlar; böylece ses tellerinin nasıl kapandığı, üzerlerinde bir yapı olup olmadığı ve titreşimin düzenli olup olmadığı görülür.
Hekim muayenesinin ardından terapist kendi değerlendirmesini yapar. Önce sesin gün içinde nasıl kullanıldığını öğrenir: okulda mı çok konuşuluyor, evde bağırmak alışkanlık mı, kişi bir koroda mı şarkı söylüyor? Ardından baş, boyun ve omuz duruşuna, çene ve gırtlak çevresindeki gerginliğe bakar. Sesin kısık, nefesli ya da zorlanarak çıkıp çıkmadığını dinleyerek değerlendirir; nefesi ne kadar süre destekleyebildiğini ölçer. Gerektiğinde bilgisayar destekli ses analizinden yararlanılır. Kişinin kendi sesini nasıl algıladığı ve sorunun günlük hayatını ne ölçüde etkilediği de anketlerle sorulur.
Ses terapisinde hangi çalışmalar yapılır?
Ses terapisi ilaçsız ve ağrısız bir yeniden öğrenme sürecidir. Program kişiye ve hekimin tanısına göre hazırlanır; çoğu zaman aşağıdaki çalışmaların birkaçını birlikte içerir.
Ses hijyeni
Sesi yoran alışkanlıkların fark edilip azaltılmasıdır. Yeterli su içmek, boğazı sert temizlemek yerine yutkunmak, gürültüde bağırmak yerine dinleyene yaklaşmak bu çalışmanın temel taşlarıdır. Çocuklarda ses hijyeni aile ve öğretmenle birlikte, evin ve sınıfın düzenine göre kurulur.
Nefes desteği ve yumuşak başlangıç
Göğüsten değil karından, diyafram desteğiyle nefes alıp konuşmak öğrenilir. Sözcüklere sert bir vuruşla değil yumuşakça girmek, ses tellerinin her cümlenin başında birbirine çarpmasını azaltır.
Yarı kapalı ses yolu egzersizleri
Mırıldanma, dudak titretme ya da pipetle suya ses vererek yapılan bu egzersizler ses telleri üzerindeki yükü azaltır ve daha az çabayla daha verimli bir ses üretmeyi sağlar.
Gevşeme ve rezonans çalışmaları
Boyun ve gırtlak çevresindeki aşırı kas gerginliğini çözmeye yönelik uygulamalar ile sesin ağızda ve yüzde doğru yere yönlendirilmesini hedefleyen çalışmalar, özellikle kas gerilim disfonisinde öne çıkar.
Çocuklarda bu çalışmalar ders havasında değil oyunla yürütülür: baloncuk yarışları, ses dedektifliği, sessiz ve gür ses oyunları gibi. Egzersizlerin ilk öğrenilmesi mutlaka terapist eşliğinde olmalıdır, çünkü yanlış teknikle ve zorlanarak yapılan çalışma gerginliği artırabilir.
Kimler ses terapisine ihtiyaç duyar?
Ses terapisi yalnızca ses telleri sağlam olduğunda verilen bir destek değildir. Nodülde çoğu zaman ilk seçenek, ameliyat ve felç gibi durumlarda da tedavinin bir parçasıdır.
Sesi sık kısılan çocuklar
Bağırma ve zorlanmaya bağlı nodül ile kas gerginliği çocukluk çağının en sık ses sorunlarıdır. Terapi oyunla, aile ve öğretmen bilgilendirmesiyle birlikte yürür.
Sesini meslek olarak kullananlar
Öğretmenler, şarkıcılar, çağrı merkezi çalışanları, din görevlileri ve avukatlarda ses yorgunluğu, nodül ve polip daha sık görülür. Isınma ve korunma teknikleri öğretilir.
Ameliyat, felç ve ileri yaş
Ses teli ameliyatından önce ve sonra, ses teli felcinde ve yaşa bağlı güçsüzleşen seste, hekimin planıyla birlikte sesin gücünü ve kapanmasını artıran çalışmalar yapılır.
Ses bozukluğu nasıl geçer, terapi ne kadar sürer?
Sesin toparlanması nedene bağlıdır. Soğuk algınlığına bağlı kısıklık birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Kas gerilim disfonisi ve çocuklardaki nodüllerin büyük kısmı ses terapisiyle küçülür ya da kaybolur; çocuklarda nodülde ilk tercih genellikle ses terapisidir ve ameliyat nadiren gerekir. Polip, kist ya da papillom gibi yapılarda hekim cerrahi önerebilir; bu durumda ameliyat öncesi ve sonrası ses terapisi, sesin yeniden zorlanmasını ve sorunun tekrarlamasını önlemeye yardım eder. Ses teli felcinde ise terapi, karşı ses telinin daha iyi kapanmasını destekler; gerekirse hekim ek girişimler planlar.
Seans sayısı herkes için aynı değildir; tanıya, şiddete ve kişinin öğrendiklerini günlük hayatına ne kadar taşıyabildiğine göre değişir. Seanslarda öğrenilen her teknik önce terapistin yanında, sonra evde kısa tekrarlarla, en sonunda da sınıf, oyun parkı ya da iş toplantısı gibi gerçek ortamlarda denenir. Ses alışkanlıkları yıllar içinde oturduğu için bu aktarım aşaması en çok emek isteyen kısımdır. Gerekli görülürse süreç içinde yeniden hekim kontrolü istenir; böylece ses telindeki değişim muayeneyle de takip edilmiş olur.
Sesini meslek olarak kullananlar neden daha fazla risk altındadır?
Bazı insanlar için ses, işin kendisidir. Öğretmenler, şarkıcılar, tiyatro oyuncuları, çağrı merkezi çalışanları, din görevlileri, avukatlar ve akademisyenler gün boyu saatlerce, çoğu zaman da gürültünün üstüne çıkarak konuşur. Araştırmalar ses sorunlarından en çok etkilenen meslek grubunun öğretmenler olduğunu gösteriyor: kalabalık sınıf, tozlu ve kuru hava, ders arasında dinlenmeden süren konuşma sese ağır bir yük bindirir.
Bu kişilerde ses terapisi yalnızca var olan sorunu ele almaz, sorunun yinelenmesini önlemeyi de amaçlar. Günlük konuşma sesi ile sahne ya da şarkı sesi ayrı ayrı çalışılır; derse ya da provaya başlamadan önce yapılacak ısınma, bitince yapılacak soğuma egzersizleri öğretilir. Sınıfta söz alma kuralı koymak, mümkünse mikrofon kullanmak, ders aralarında birkaç dakika susmak gibi küçük düzenlemeler de sesin dayanıklılığını artırır.
Ergenlikte ve ileri yaşta ses neden değişir?
Ergenlikte gırtlak büyür ve özellikle erkek çocuklarda ses birkaç ay içinde kalınlaşır. Bu dönemde sesin kısa süreli çatallanması olağandır. Ses ergenlik tamamlandığı hâlde ince perdede kalıyorsa (puberfoni) gırtlak çoğu zaman sağlamdır, sorun sesin üretilme biçimindedir; hekim muayenesinden sonra ses terapisiyle genellikle kısa sürede doğal perdeye ulaşılır.
İleri yaşlarda akciğer kapasitesi azalır, gırtlak kasları incelir, ses teli dokusu esnekliğini ve nemini yitirir. Bu değişimlere bağlı ses tablosuna presbifoni denir. Ses cılızlaşır, titrer, havalı çıkar; uzun bir telefon görüşmesi bile yorucu hâle gelebilir. Kalabalık sofrada sesini duyuramayan kişi zamanla sohbetten çekilmeye başlayabilir. Yaşa bağlı değişim "yapılacak bir şey yok" anlamına gelmez: hekim başka bir neden bulunmadığını doğruladıktan sonra, ses tellerinin daha iyi kapanmasını ve nefesle sesin uyumunu hedefleyen egzersizlerle sesin gücü artırılabilir.
Aile evde ve okulda nelere dikkat edebilir?
Çocuğun sesi büyük ölçüde ortamın gürültüsüne bağlıdır. Televizyon açıkken üst üste konuşulan bir evde çocuk sesini duyurmak için zorlanır. Evde konuşurken sıra almak, odalar arasında bağırarak seslenmek yerine yanına gitmek, sesin kısıldığı günlerde onu dinlendirmek basit ama etkili adımlardır. Öğretmenle iş birliği yapıp sınıfta ve teneffüste sesini nasıl koruyacağını konuşmak da süreci destekler. Ailenin genel iletişim alışkanlıklarını gözden geçirmek isteyenler aile eğitimi çalışmalarından yararlanabilir.
Günlük hayatta sese iyi gelen alışkanlıklar nelerdir?
Gün boyu az az ve düzenli su içmek; ses tellerinin nemli kalması titreşimi kolaylaştırır.
Kuru ya da klimalı ortamlarda havanın nemini artırmak.
Çay, kahve ve asitli içecekleri ölçülü tüketmek, yanlarında su içmeyi unutmamak.
Sesiniz kısıldığında fısıldamamak; fısıltı gırtlağı yorar, onun yerine susmak ya da alçak ve rahat bir sesle konuşmak.
Gürültülü ortamda bağırmak yerine dinleyene yaklaşmak, el ve yüz ifadesinden yararlanmak.
Telefonu omuz ile çene arasına sıkıştırarak konuşmamak, baş ve boynu dik tutmak.
Grip ve boğaz enfeksiyonu günlerinde sesi zorlamamak, yüksek sesle konuşmaktan kaçınmak.
Sigaradan ve sigara dumanlı ortamlardan uzak durmak; alkolü sınırlamak.
Reflü şikâyeti varsa akşam yemeğini erken bitirmek, yağlı ve baharatlı yiyecekleri azaltmak.
Ses kısıklığı iki haftadan uzun sürüyorsa
Muayeneden terapiye uzanan yol çoğu zaman bu dört adımdan oluşur.
KBB muayenesiKulak burun boğaz hekimi ses tellerini kamerayla inceler ve tanıyı koyar. Ses terapisi gerekiyorsa yönlendirme yapar.
Ücretsiz ön görüşmeMuayene sonucunuzla birlikte bize ulaşın; telefonla ya da WhatsApp'tan görüşme günü belirleyelim.
Ses değerlendirmesiTerapist sesin kullanımını, nefesi, kas gerginliğini ve sesin günlük hayatınıza etkisini değerlendirir.
Kişiye özel programHedefler ve ev egzersizleri belirlenir, gerektiğinde hekim kontrolü planlanır. Çocuklarda RAM süreci için RAM raporu rehberimize bakın.
Hangi planla çalışabilirsiniz?
Ses terapisine raporlu ya da raporsuz başlanabilir; ilk görüşmede durumunuza uygun yolu birlikte konuşuruz.
Rehberlik ve Araştırma Merkezi raporunda dil ve konuşma desteği bulunan çocuk, ses terapisini Bakanlığın ödediği derslerde (ayda 8 saat bireysel, raporda önerildiyse 4 saat grup) alabilir.
Yetişkinler, mesleki ses kullanıcıları ve raporu olmayan çocuklar için seans takvimi hekim tanısına ve ihtiyaca göre kurulur. Ücret ilk görüşmede konuşulur.
“İlgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış olan tanılar esas alınamaz.”
Çocukken konulan bir tanı ömür boyu taşınan bir etiket olarak düşünülmüyor. Çocuğun durumu zamanla değiştiyse, sağlık kuruluna başvurularak bugünkü durumu gösteren yeni bir rapor alınabiliyor.
Yönetmelik, başta işe girişte olmak üzere, geçmişteki tanıların esas alınamayacağını yazıyor; dikkate alınan, kişinin güncel raporu.
Bu hak kendiliğinden işlemiyor, başvuruyla kullanılıyor. Ayrıca bazı mesleklerin kendi sağlık şartları ayrı mevzuatla düzenlendiği için "hiçbir zaman" gibi kesin bir söz vermiyoruz; mevzuatın kendisini gösteriyoruz.
Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 8 Temmuz 2026'da bu değişikliği RAM'lara duyurdu.
Rapor, çocuğa yapıştırılan bir etiket değil; ona uygun desteğin planlanmasına yarayan bir belgedir.
Sürecin adımlarını RAM raporu ve ÇÖZGER rehberimizde anlattık.
Ses kısıklığı ne kadar sürerse doktora gitmeliyim?
İki haftadan uzun süren ya da sık tekrarlayan kısıklıkta kulak burun boğaz hekimine başvurun. Sesin birden tamamen gitmesine yutma ağrısı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa, kanlı balgam ya da boyunda şişlik varsa iki haftayı beklemeyin. Ses terapisi gerekiyorsa hekim sizi dil ve konuşma terapistine yönlendirir.
Çocuğumun sesi her akşam kısılıyor, bu normal mi?
Gün boyu çok konuşan ya da bağıran çocukta akşam sesin yorulması sık görülür. Ancak bu durum her gün tekrarlıyorsa ya da kısıklık iki haftadan uzun sürüyorsa ses tellerinde bir zorlanma belirtisi olabilir. Önce kulak burun boğaz hekimine başvurmanız önerilir.
Nodülü olan çocuk mutlaka ameliyat olmak zorunda mı?
Hayır, çoğu zaman öyle değildir. Çocuklarda ses teli nodüllerinde ilk tercih genellikle ses terapisidir; sesi zorlayan alışkanlıklar azaldığında nodüller küçülebilir. Cerrahi gerekip gerekmediğine her zaman muayeneyi yapan hekim karar verir.
Sesi kısılınca fısıldamak sesi korur mu?
Korumaz. Fısıltı, gırtlak çevresindeki kasları normal konuşmadan daha fazla zorlayabilir. Sesi dinlendirmek gerektiğinde ya tamamen susmak ya da hiç zorlamadan, sakin ve alçak bir sesle konuşmak daha doğrudur.
Bal, ıhlamur ya da pastil ses tellerini iyileştirir mi?
Yutulan hiçbir şey ses tellerine doğrudan değmez; yiyecek ve içecekler yemek borusundan geçer, ses telleri ise nefes yolunun girişindedir. Bal ya da ılık içecekler boğazı rahatlatabilir, fakat ses telindeki zorlanmayı düzelten şey sesin kullanım biçimini değiştirmektir.
Muayenede ses tellerim temiz çıktı ama sesim hâlâ kısık, neden?
Ses tellerinde bir yapı bulunmaması sorun olmadığı anlamına gelmez. Gırtlak ve boyun çevresindeki kasların konuşurken gereğinden fazla kasılması, ses telleri sağlam olduğu hâlde sesi kısık ve zorlanmış çıkarabilir. Bu tabloda ses terapisi genellikle ilk seçenektir; hekim yönlendirdikten sonra terapist kas gerginliğini azaltmaya yönelik bir program hazırlar.
Mide reflüsü sesi etkiler mi?
Etkileyebilir. Mide içeriğinin gırtlağa kadar ulaşması ses tellerinde kızarıklık ve şişliğe, sabahları belirgin bir kısıklığa yol açabilir. Reflünün tedavisini hekim planlar; terapist bu süreçte ses hijyeni ve doğru ses kullanımıyla destek olur.
Çocuğumdaki ses teli nodülü büyüyünce kendiliğinden geçer mi?
Bazı çocuklarda nodüller ergenlikle birlikte küçülebilir, ama bunu beklemek önerilmez. Sesi zorlayan alışkanlıklar sürdükçe kısıklık yıllarca devam edebilir ve çocuğun sınıfta söz almasını, şarkı söylemesini, arkadaşlarıyla oyununu etkileyebilir. Bu yüzden çocuklarda nodülde ilk tercih genellikle ses terapisidir. Kontrollerin ne sıklıkla yapılacağına kulak burun boğaz hekimi karar verir.
Kaynaklar
ASHA (American Speech-Language-Hearing Association), Voice Disorders klinik uygulama rehberi.
Stachler R. J. ve ark. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 2018.
Roy N. ve ark. Prevalence of voice disorders in teachers and the general population. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 2004.