TODİL Testi: Okul Çağında Dil Değerlendirmesi

TODİL nedir, nereden gelir?

TODİL, Amerika'da yaygın kullanılan Test of Language Development - Primary'nin dördüncü sürümünün (TOLD-P:4) Türkçe uyarlamasıdır. Uyarlamayı TEDİL'in de yazarları olan Seyhun Topbaş ve Selçuk Güven yaptı; Türkiye'deki çocuklardan toplanan verilerle hazırlanan test 2017'de yayımlandı. Uyarlama sırasında maddeler, Türkçenin eklemeli yapısına ve ses düzenine göre yeniden kuruldu.

Testin standart olması, uygulamanın herkes için aynı kurallarla yürümesi ve çocuğun puanının yaşıtlarından toplanmış geniş bir veriyle kıyaslanması demektir. Böylece "konuşması biraz geride gibi" izlenimi, ölçülmüş bir bilgiye dönüşür. TODİL'i diğer dil değerlendirmelerinden ayıran, tek bir genel puanla yetinmemesidir; dilin alt bileşenlerine tek tek bakar ve hangi bileşenin güçlü, hangisinin zayıf olduğunu gösterir.

TODİL'in bu alanı ayrıca ölçmesi, okuma yazma öğretimi başlamadan önce riskin görülmesini ve desteğin erkenden planlanmasını sağlar. Okul öncesinde okuma güçlüğü riskine özel olarak bakan bir başka araç O-DİST'tir; iki test farklı sorulara cevap verir ve gerektiğinde birlikte kullanılabilir.

Hangi durumlarda TODİL önerilir?

Aşağıdaki gözlemler, okul öncesinin son yıllarında ya da ilkokulda bir dil değerlendirmesini düşündürmelidir:

• Çocuk duygu ve düşüncelerini uygun kelimelerle ve düzgün cümlelerle anlatmakta zorlanıyor; olayları karışık sırayla anlatıyor.
• Birden çok adımlı sözlü yönergeleri izleyemiyor, adımlardan biri ya da ikisi kayboluyor.
• Kelime dağarcığı yaşıtlarına göre dar; eklerde ve cümle dizilişinde sık hata yapıyor.
• Tekerlemeleri, uyaklı kelimeleri ya da heceleri ayırt etmekte zorlanıyor.
• Okuma yazmaya geçişte beklenenden fazla zorlanıyor ya da öğretmen bu yönde bir gözlem paylaşıyor.
• Dili kullanmadaki güçlük arkadaşlık ilişkilerine yansıyor, sınıfta söz almaktan kaçınıyor.

Bu gözlemlerin hiçbiri tek başına bir bozukluğa işaret etmez. Kimi çocuk utangaçtır, kiminin zorlandığı alan kısa sürede yerine oturur. Değerlendirmenin amacı, endişeye gerek olup olmadığını tahminle değil ölçümle ayırt etmektir. Belirtiler daha küçük yaşta başladıysa geç konuşma sayfamız erken dönemi anlatır.

TEDİL varken TODİL'e neden gerek var?

İki test birbirinin rakibi değil, devamıdır. TEDİL 2 yaşından itibaren dilin temel yapı taşlarına, anlama ve anlatmaya odaklanır. TODİL daha büyük çocuklarda kelime bilgisini, dil bilgisini ve ses farkındalığını ayrıntılı ölçer. Yaş aralıkları 4-7 yaş arasında kesiştiği için bu yaşlardaki bir çocukta uzman, cevap aranan soruya göre birini seçer. Ailenin hangi testin adını vereceğini bilmesi gerekmez; gözlemlerinizi anlatmanız yeterlidir.

Sonuçlar aileye ne kazandırır?

Raporda her alt testin puanı, bunların birleştiği bileşik puanlar ve genel sözel dil düzeyi yer alır. Bileşik puanlar 100 ortalamalı bir ölçekte verilir; çocuğun bu ölçekteki yeri, dil gelişiminin yaşıtlarıyla uyumlu olup olmadığını gösterir. Rapor ayrıca şu sorulara cevap verir: Anlama mı, anlatma mı daha güçlü? Kelime bilgisi ile dil bilgisi arasında fark var mı? Ses farkındalığı okuma yazma dönemi için yeterli mi? Destek gerekiyorsa terapide hangi hedeflerden başlanmalı?

Geri bildirim görüşmesinde evde yapılabilecekler de konuşulur. Birlikte okunan kitaplar üzerine sohbet etmek, kelime oyunları oynamak, tekerleme ve şarkılarla seslerle oynamak gibi basit alışkanlıklar dil gelişimini her çocukta besler.

TODİL tanı koyar mı?

Koymaz. TODİL dilin bileşenlerini ölçen bir araçtır; dil bozukluğu ya da özgül öğrenme güçlüğü gibi tanıları hekim koyar; çocuğun destek eğitimi alıp almayacağını Rehberlik ve Araştırma Merkezi belirler. TODİL bir zekâ testi de değildir; zihinsel gelişimle ilgili bir soru varsa ayrı bir değerlendirme yapılır. Okuma yazmadaki güçlükler okul yıllarında da sürerse bu ayrıca ele alınır; konuyu özgül öğrenme güçlüğü sayfamızda anlattık. Dil gecikmesi olan her çocukta işitmenin kontrol edilmesi de ayrıca önemlidir.

Teste nasıl hazırlanmalı?

Önceden çalışma yapılmaz; harf, hece ya da kelime alıştırmaları sonucu yanıltır. Amaç çocuğun gündelik hayattaki gerçek becerilerini görmektir. Çocuğun dinlenmiş, uykusunu almış ve tok gelmesi yeterlidir. Okul çağındaki bir çocukta randevuyu yorucu bir okul gününün sonuna koymamaya çalışın. Karneleri, öğretmen görüşünü ve varsa daha önce yapılmış dil değerlendirmelerinin raporlarını getirmeniz yorumu kolaylaştırır. Test standart materyallerin çocuk tarafından doğrudan kullanılmasını ve uzmanın bire bir gözlemini gerektirdiği için yalnızca yüz yüze uygulanır.

İki dilli çocuklarda nelere dikkat edilir?

TODİL Türkçe becerileri ölçer. Evde başka bir dil konuşulan bir çocukta Türkçe sonucu, çocuğun bütün dil becerisini yansıtmayabilir; kelime bilgisi iki dile dağılmıştır. İki dille büyümek dil güçlüğüne yol açmaz, ama yorum yapılırken evde konuşulan dildeki beceriler mutlaka sorulur. Bu konuyu çift dillilik sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Testi kim uygular?

TODİL, uygulayıcı eğitimi gerektiren bir testtir; dil ve konuşma terapistleri ve odyologlar bu eğitimi aldıktan sonra uygular. Merkezimizde TODİL'i Keçiören-Yeşiltepe şubesinde dil ve konuşma terapistimiz Sümeyye Güngör, Sincan şubesinde odyologlarımız Aselya Kocamüminler ve Meryem Melike Emektar uygular. Aldıkları eğitimleri profil sayfalarından görebilirsiniz.

Kaynaklar

• Topbaş, S. ve Güven, S. (2017). TODİL: Türkçe Okul Çağı Dil Gelişimi Testi, uygulama kitabı. Detay Yayıncılık.
• Newcomer, P. L. ve Hammill, D. D. (2008). Test of Language Development - Primary, Fourth Edition (TOLD-P:4). PRO-ED.
• National Early Literacy Panel (2008). Developing Early Literacy: okul öncesi okuryazarlık becerileri raporu. National Institute for Literacy.
• Wagner, R. K. ve Torgesen, J. K. (1987). The nature of phonological processing and its causal role in the acquisition of reading skills. Psychological Bulletin, 101(2), 192-212.