Kısaca

Manuel terapi nedir, hangi durumlarda uygulanır?

Manuel terapi, bir fizyoterapistin ya da bu alanda eğitim almış bir hekimin elleriyle eklemleri hareket ettirdiği, kaslara ve bağ dokusuna bastırdığı ya da onları gerdiği uygulamaların ortak adıdır. Tek bir teknik değildir; yavaş ve kontrollü eklem hareketlerinden kısa ve hızlı itme hareketlerine, masaja benzeyen yumuşak doku çalışmalarına kadar uzanan bir yelpazedir.

En çok bel, boyun ve omuz ağrısı gibi yetişkin sorunlarında kullanılır. Güncel kılavuzlar onu tek başına bir çözüm olarak değil, egzersiz ve hasta eğitimiyle birlikte verilen bir tedavi paketinin parçası olarak görür. Çocuklarda kullanım alanı daha dardır.

  • Mobilizasyon, manipülasyon ve yumuşak doku teknikleri
  • Önce değerlendirme, sonra uygulama
  • Egzersizle birlikte daha anlamlı
  • Kırık, enfeksiyon, tümör gibi durumlarda uygulanmaz
  • Çocuklarda kullanım alanı sınırlı
  • Kalıcı kazanç çoğunlukla aktif hareketten gelir
Sincan şubesinde koşu bandı ve paralel barın bulunduğu fizyoterapi odası

Manuel terapi nedir?

Adını Latince "el" anlamına gelen sözcükten alır. Uygulayıcı, ağrıyan ya da hareketi kısıtlanmış bölgeyi muayene ettikten sonra eklemi belirli bir yönde, belirli bir hızla hareket ettirir ya da kas ve bağ dokusu üzerinde basınç ve germe uygular. Amaç ağrıyı azaltmak, eklemin hareket açıklığını artırmak ve kişinin egzersize daha rahat başlamasını sağlamaktır.

Türkiye'de bu uygulamalar fizik tedavi ve rehabilitasyon alanının içindedir. Fizyoterapistler hekimin tanısı ve yönlendirmesiyle çalışır; fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları ile ortopedi hekimlerinin bir kısmı da manuel tıp eğitimi alır. Kısa bir hafta sonu kursunu tamamlamış, sağlık eğitimi olmayan kişilerin omurgaya itme hareketi uygulaması risklidir.

Manuel terapi nasıl etki eder?

Uzun yıllar "yerinden oynamış bir omuru yerine oturtmak" diye anlatıldı. Bugünkü bilgimiz bu açıklamayı desteklemiyor. Elle yapılan uygulamaların etkisinin büyük bölümünün sinir sistemi üzerinden geldiği düşünülüyor: dokuya gelen dokunma ve hareket uyarıları ağrı sinyallerinin işlenme biçimini geçici olarak değiştirebiliyor, kas gerginliğini azaltabiliyor ve kişinin o bölgeyi hareket ettirme konusundaki çekingenliğini kırabiliyor.

Bu yüzden manuel terapiden sonra hissedilen rahatlama çoğu zaman kısa sürelidir. Bu rahatlama döneminde düzenli egzersiz yapıldığında kazanç daha kalıcı olur. Manipülasyon sırasında duyulan "çıt" sesi de eklemin içindeki sıvıda oluşan gaz kabarcığıyla ilgilidir; sesin çıkması tedavinin başarılı olduğunu, çıkmaması başarısız olduğunu göstermez.

Manuel terapide kullanılan başlıca teknikler

Hangi tekniğin seçileceği muayeneye, ağrının kaynağına, kişinin yaşına ve genel sağlığına göre belirlenir. Aynı seansta birkaçı birlikte kullanılabilir.

  • Mobilizasyon

    Eklemin yavaş, ritmik ve kişinin kontrol edebileceği hızda hareket ettirilmesi. Şiddeti derece derece artırılır; kişi istediği an durdurabilir.

  • Manipülasyon

    Eklemin hareket sınırına yakın noktada kısa ve hızlı bir itme hareketi. Özellikle boyunda uygulanacaksa riskleri iyi tartılmalı ve yalnız yetkin uygulayıcı yapmalıdır.

  • Yumuşak doku teknikleri

    Kas ve bağ dokusuna masaj, basınç, germe ya da gevşetme uygulamaları. Ağrıyı ve gerginliği geçici olarak azaltmak için kullanılır.

  • Kas enerji ve sinir kaydırma teknikleri

    Kişinin kendi kasını karşı kuvvete karşı kasıp gevşetmesiyle ya da sinirin geçtiği yolun nazikçe hareket ettirilmesiyle yapılan aktif katılımlı uygulamalar.

Hangi durumlarda kullanılır?

Araştırmaların çoğu yetişkinlerde yapılmıştır. En çok incelenen alanlar uzun süren bel ağrısı, boyun ağrısı, omuz sıkışması ve donuk omuz, diz ve kalça kireçlenmesi ile bazı baş ağrısı türleridir. Bu alanlarda manuel terapinin egzersizle birlikte verildiğinde ağrıda ve hareket kabiliyetinde kısa vadede küçük ya da orta büyüklükte iyileşme sağlayabildiği bildirilir. Tek başına verildiğinde fark genellikle daha azdır.

Bel ve boyun fıtığı için de sık sorulur. Fıtıkların önemli bir kısmı zamanla kendiliğinden geriler; ilk aşamada önerilen yaklaşım, kişinin hareketli kalması, uygun egzersiz ve gerekirse ağrı kontrolüdür. Manuel terapi bu planın içinde yer alabilir, ama fıtığı "yerine oturtmaz" ve ameliyat gereken durumların yerini tutmaz. Yüzde kaçlık başarı oranı verildiğini görürseniz kaynağını sorun; böyle tek bir rakam bilimsel olarak savunulamaz.

Çocuklarda manuel terapi uygulanır mı?

Çocuklarda kullanım alanı sınırlıdır ve uygulamalar çoğunlukla yetişkinlerdeki itme hareketlerinden çok farklıdır. Bebeklik döneminde boyun kasındaki kısalığa bağlı eğik boyun (konjenital musküler tortikolis) bunun en bilinen örneğidir: fizyoterapist ailenin de öğrendiği nazik germe hareketleri ve pozisyon önerileriyle çalışır. Spor yaralanması geçirmiş ergenlerde de yetişkinlere benzer bir program kurulabilir.

Buna karşılık bebeklerde kolik, emzirme sorunu ya da huzursuzluk gibi nedenlerle omurgaya manipülasyon yapılmasını destekleyen güvenilir kanıt yoktur ve küçük bebeklerde ciddi zarar bildirimleri de vardır. Kafatası kemiklerine hafif dokunuşlarla beyin omurilik sıvısının ritmini düzenlediği öne sürülen kraniosakral terapinin de bu iddiayı doğrulayan sağlam bir bilimsel dayanağı bulunmuyor; çocuğunuz için önermiyoruz.

Serebral palsi, kas hastalıkları ya da motor gelişim geriliği olan çocuklarda ise asıl yük aktif hareket çalışmalarındadır. Çocuğun kendi hedeflerine yönelik, bol tekrarlı ve oyunla iç içe çalışmalar, pasif uygulamalardan daha tutarlı sonuç verir. Pasif germe ve pozisyonlama bu programın yalnızca bir parçası olarak kullanılır.

Keçiören-Yeşiltepe şubesinde tırmanma duvarı, salıncaklar ve top havuzuyla duyu bütünleme odası

Önce güvenlik

Manuel terapinin uygulanmadığı ya da çok dikkat gerektirdiği durumlar

Değerlendirmenin ilk amacı, elle tedavinin zarar verebileceği durumları ayıklamaktır. Aşağıdaki durumlardan biri varsa uygulama yapılmaz ya da ancak hekimin onayıyla, büyük ölçüde değiştirilerek yapılır.

  • Kırık ve yeni travmaİyileşmemiş kırık, ciddi düşme ya da kaza sonrası henüz görüntülemeyle incelenmemiş ağrı.
  • Enfeksiyon ve ateşKemik ya da eklem enfeksiyonu şüphesi, ağrıya eşlik eden açıklanamayan ateş.
  • Tümör şüphesiKanser öyküsü, açıklanamayan kilo kaybı, gece uykudan uyandıran ve dinlenmekle geçmeyen ağrı.
  • Kemik erimesiİleri osteoporozda ya da kemiği zayıflatan ilaç kullanımında itme hareketleri kırığa yol açabilir.
  • Akut iltihaplı eklemRomatizmal hastalıkların alevli döneminde şiş, kızarık ve sıcak eklem.
  • Bağ dokusu ve boyun dengesizliğiAşırı esnek eklemler, kanama bozukluğu ya da kan sulandırıcı kullanımı; Down sendromunda üst boyun omurlarında olası gevşeklik.

Acil değerlendirme gerektiren işaretler nelerdir?

Bel ya da boyun ağrısına aşağıdakilerden biri eşlik ediyorsa manuel terapi aramak yerine aynı gün bir hekime ya da acil servise başvurulmalıdır:

  • İdrar ya da dışkıyı tutamama, idrar yapamama
  • Kasık ve oturma bölgesinde uyuşma
  • Bacakta ya da kolda giderek artan güçsüzlük
  • Ani başlayan, daha önce hiç yaşanmamış şiddette baş ve boyun ağrısı, baş dönmesi, görme ya da konuşma bozukluğu
  • Ateş, titreme ve yerel hassasiyet

Manuel terapinin yan etkileri var mı?

Var. En sık görülenler uygulamadan sonraki bir iki gün süren sızı, yorgunluk, ağrıda geçici artış ve hafif baş ağrısıdır; bunlar genellikle kendiliğinden geçer. Ciddi yan etkiler nadirdir ama sıfır değildir. Boyun manipülasyonundan sonra boyun damarlarında yırtılma ve inme bildirilen olgular vardır; bu ilişkinin ne kadarının uygulamadan kaynaklandığı tartışmalı olsa da riskin bilinmesi gerekir. Bu nedenle uygulayıcının kişinin sağlık öyküsünü ayrıntılı alması ve onam istemesi gerekir.

"Hiçbir yan etkisi yoktur" diyen bir tanıtım, tıbbi bir tedavi için doğru bir cümle değildir. Uygulama sırasında keskin ağrı, uyuşma, baş dönmesi ya da bulantı hissederseniz hemen söyleyin; işlem durdurulmalıdır.

Bir manuel terapi süreci nasıl ilerler?

Seans sayısı ve sıklığı kişiye göre değişir. İyi bir planda her adım bir öncekinin sonucuna göre şekillenir.

  1. Hekim değerlendirmesi Ağrının nedeni araştırılır, gerekirse görüntüleme yapılır ve fizik tedavi kararı verilir.
  2. Öykü ve muayene Fizyoterapist hareket açıklığını, kas gücünü, sinir bulgularını ve risk işaretlerini değerlendirir.
  3. Ortak hedef Ağrının azalması kadar merdiven çıkmak, uyumak ya da işe dönmek gibi günlük hedefler belirlenir.
  4. Uygulama ve egzersiz Elle yapılan teknikler, evde sürdürülecek egzersizler ve hareket önerileriyle birlikte verilir.
  5. Yeniden değerlendirme Birkaç seansta beklenen değişiklik yoksa plan gözden geçirilir; gerekirse hekime geri dönülür.

Manuel terapiden en iyi nasıl yararlanılır?

  • Seanstan sonra kendinizi rahat hissettiğiniz saatleri hareket için kullanın; kısa yürüyüşler ve size verilen egzersizler kazancı korur.
  • Uzun süre tamamen dinlenmek çoğu bel ve boyun ağrısında iyileşmeyi geciktirir. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük işlerinizi sürdürün.
  • Belirli bir sayıda seans "garanti" eden ya da her seansta aynı itme hareketini tekrarlayan bir plan yerine, ilerlemeyi ölçen ve sizi giderek bağımsız kılan bir plan arayın.
  • Ağrınızın zamanla arttığını ya da yeni belirtiler eklendiğini fark ederseniz hekiminize dönün.

Çocuğumun hareket gelişimi için kime başvurmalıyım?

Çocuğunuzun oturma, yürüme, denge ya da el kullanımı yaşıtlarından belirgin biçimde geri kalıyorsa önce çocuk doktorunuzla konuşun; doktorunuz uygun görürse çocuk nörolojisi ya da fizik tedavi bölümüne sevk eder. Gelişimin genel tablosunu görmek için AGTE gibi gelişim testleri yol gösterici olabilir. Hareket becerilerinin yaşlara göre nasıl geliştiğini kaba motor becerileri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sincan şubemizde fizyoterapistimizin yürüttüğü fizik tedavi ve rehabilitasyon programı çocuklara yöneliktir: amaç omurgaya itme hareketi uygulamak değil, çocuğun denge, duruş, yürüme ve günlük yaşam becerilerini oyunla iç içe çalışmaktır. Programdaki tıbbi kararlar her zaman çocuğu izleyen hekime aittir. Yetişkinlerdeki bel ve boyun ağrısı için ise bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğine başvurmanız doğru olur.

Kaynaklar

  • International Federation of Orthopaedic Manipulative Physical Therapists (IFOMPT): ortopedik manuel terapinin tanımı, mobilizasyon ve manipülasyonun klinik akıl yürütmeyle ve egzersizle birlikte kullanılması
  • IFOMPT, "International Framework for Examination of the Cervical Region for potential of vascular pathologies of the neck prior to Orthopaedic Manual Therapy Intervention": boyun uygulamalarından önce damar riskinin değerlendirilmesi
  • NICE, "Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management", 2016: manuel terapinin tek başına değil, egzersizi içeren bir tedavi paketinin parçası olarak önerilmesi
  • Bialosky J. E. ve ark., "The mechanisms of manual therapy in the treatment of musculoskeletal pain: a comprehensive model", Manual Therapy, 2009: etkinin büyük ölçüde sinir sistemi üzerinden açıklanması
  • Kaplan S. L. ve ark., "Physical Therapy Management of Congenital Muscular Torticollis: A 2018 Evidence-Based Clinical Practice Guideline", Pediatric Physical Therapy, 2018: bebeklerde eğik boyunda germe, pozisyonlama ve aile eğitimi
  • Dobson D. ve ark., "Manipulative therapies for infantile colic", Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012: bebek koliğinde manipülatif tedavileri destekleyen güvenilir kanıtın olmaması

İlgili yazılar ve sayfalar

Manuel terapi üzerine merak edilenler

Manuel terapiyi kim uygulayabilir?

Türkiye'de manuel terapi fizik tedavi ve rehabilitasyon alanının bir parçasıdır. Hekimin tanı koyup yönlendirmesiyle fizyoterapistler uygular; manuel tıp eğitimi almış fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları ve bazı ortopedi hekimleri de uygulayabilir. Uygulayıcının sağlık eğitimi olması, risk işaretlerini tanıyabilmesi ve yaptığı işi size açıklayıp onayınızı alması gerekir.

Ankara'da manuel terapi ücretleri ne kadar?

Ücret uygulayıcıya, seans süresine ve sorunun türüne göre değiştiği için tek bir rakam vermek doğru olmaz. Merkezimizde yetişkinlere yönelik manuel terapi seansı yapılmıyor; Sincan şubemizdeki fizyoterapistimiz 0-18 yaş çocuklarla fizik tedavi ve rehabilitasyon programı yürütüyor. Bu program RAM raporuyla MEB destekli yürür; raporu olmayan çocuklar için özel program ve ders sıklığı, fizyoterapistin değerlendirmesinden sonra ücretsiz ön görüşmede açıkça konuşulur. Yetişkinlerde bel ve boyun ağrısı için bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğine başvurmanızı öneririz.

Manuel terapi kaç seans sürer?

Sabit bir sayı yoktur. Sorunun türüne, ne zamandır sürdüğüne ve egzersizlere uyuma göre değişir. İyi bir planda birkaç seans sonra ilerleme ölçülür; beklenen değişiklik yoksa yöntem değiştirilir ya da hekime geri dönülür. Peşin olarak çok sayıda seans öneren planlara temkinle yaklaşın.

Manuel terapi ağrılı mıdır?

Uygulama sırasında hafif bir rahatsızlık ya da gerginlik hissedilebilir, ama keskin ağrı olmamalıdır. Seanstan sonra bir iki gün süren sızı ve yorgunluk sık görülür ve genellikle kendiliğinden geçer. Uyuşma, baş dönmesi, bulantı ya da ağrıda belirgin artış olursa uygulayıcıya hemen söyleyin.

Çocuklara manuel terapi yapılır mı?

Çocuklarda kullanım alanı sınırlıdır. Bebeklikte eğik boyun gibi durumlarda fizyoterapistin nazik germe ve pozisyon çalışmaları yaygın ve güvenlidir. Bebeklere kolik ya da huzursuzluk için omurga manipülasyonu yapılmasını destekleyen kanıt yoktur. Motor gelişim gecikmesi olan çocuklarda asıl etkili olan, çocuğun aktif katıldığı ve günlük hedeflere yönelen hareket çalışmalarıdır.

Manuel terapi için önce doktora gitmek gerekir mi?

Evet, önce bir hekim değerlendirmesi gerekir. Ağrının ya da hareket kısıtlılığının nedeni anlaşılmadan elle uygulama yapmak, kırık, enfeksiyon ya da sinir basısı gibi durumların gözden kaçmasına yol açabilir. Türkiye'de fizyoterapistler hekimin tanısı ve yönlendirmesiyle çalışır. Çocuklarda ilk adım çocuk doktorudur; doktor gerekirse çocuk nörolojisi, ortopedi ya da fizik tedavi bölümüne yönlendirir.

Manuel terapi kimlere uygulanmaz?

İyileşmemiş kırık, kemik ya da eklem enfeksiyonu, tümör şüphesi, ileri kemik erimesi, alevli dönemdeki iltihaplı romatizmal hastalık, kanama bozukluğu ya da kan sulandırıcı kullanımı ve boyun omurlarında gevşeklik riski olan durumlarda uygulanmaz ya da büyük ölçüde değiştirilir. Bu nedenle uygulamadan önce hekim değerlendirmesi ve ayrıntılı bir sağlık öyküsü gerekir.