Serebral Palsi Nedir? Türleri, Belirtileri ve Eğitsel Destek

Serebral Palsi Nedir? Türleri, Belirtileri ve Eğitsel Destek

Serebral palsi, beynin gelişimi sürerken, yani anne karnında, doğum sırasında ya da yaşamın ilk yıllarında oluşan bir hasara bağlı olarak hareketi ve duruşu kalıcı biçimde etkileyen, zamanla ilerlemeyen bir durumdur. Halk arasında "beyin felci" de denir. Hareketin yanında konuşma, öğrenme, görme ve işitme gibi alanlar da etkilenebilir. Aşağıda serebral palsinin nedenlerini, türlerini ve belirtilerini, eşlik edebilecek güçlükleri ve okulda eğitsel desteğe giden yolu adım adım anlattık.

Serebral Palsi Nedir?

Serebral palsi, beynin hareketi ve duruşu yöneten bölgelerinin gelişim döneminde zarar görmesiyle ortaya çıkan kalıcı hareket bozukluklarının ortak adıdır. "Serebral" beyinle ilgili, "palsi" ise felç ya da hareket kaybı demek. Sorunun kaynağı kaslar ya da sinirler değil, kaslara komut gönderen beyin bölgesi. "Beyin felci" adı velileri çoğu zaman korkutur. Oysa durumun ağırlığı çocuktan çocuğa çok değişir. Kimi çocuk yalnız koşarken hafifçe aksar, kimi oturmak için bile desteğe ihtiyaç duyar.

Beyindeki hasar zamanla büyümez. Sağlık Bakanlığı Aydın Eğitim ve Araştırma Hastanesinin bilgilendirme sayfası, gelişimdeki yavaşlama ya da duraklamanın kötüleşme anlamına gelmediğini özellikle vurgular. Yine de çocuk büyüdükçe kas kısalıkları ve eklem sorunları ortaya çıkabilir. Hasar aynı kalsa da ihtiyaçlar bu yüzden yaşla değişir.

Uluslararası bir çalışma grubunun 2006'da yayımladığı ortak çerçeveye göre serebral palsideki hareket bozukluğuna sıklıkla duyu, algı, düşünme, iletişim ve davranış güçlükleri, epilepsi ve sonradan gelişen kas-iskelet sorunları eşlik eder. Çocukluk çağındaki bedensel yetersizliğin en sık nedeni de serebral palsi.

Serebral Palsi Neden Olur?

Serebral palsiye, gelişmekte olan beyni etkileyen bir hasar ya da beynin gelişimindeki bir farklılık yol açar. Hasarın oluştuğu döneme göre nedenler üç grupta toplanır:

  • Doğum öncesi: annenin gebelikte geçirdiği bazı enfeksiyonlar, bebeğin beyin gelişimindeki farklılıklar, bebeğe yeterli kan ve oksijen ulaşmaması.
  • Doğum sırasında ve hemen sonrasında: güç bir doğumda bebeğin oksijensiz kalması, çok erken doğan bebeklerde beyin kanaması, yenidoğan döneminde ağır seyreden sarılık.
  • Doğumdan sonra: yaşamın ilk aylarında ya da yıllarında menenjit, ensefalit gibi beyin enfeksiyonları ya da trafik kazası, düşme gibi nedenlerle olan kafa yaralanmaları.

Erken doğum, düşük doğum ağırlığı, ikiz ya da üçüz gebelik, gebelikte geçirilen enfeksiyonlar ve doğum sırasındaki güçlükler riski artırır. Bu etkenlerden birini taşımak serebral palsi gelişeceği anlamına gelmez, ama bebeğin gelişimini daha yakından izlemeyi gerektirir. Düzenli gebelik izlemi ve yenidoğan döneminin dikkatli takibi bazı risklerin erken fark edilmesine yardım eder, yine de her durum önlenemez.

Nedeni her zaman bulunamıyor. Türkiye'de 2 ile 16 yaş arasındaki 41.861 çocuğun tarandığı ve 2006'da yayımlanan çalışmada serebral palsisi olan çocukların %26,6'sında neden doğum öncesine, %18,5'inde doğum ve yenidoğan dönemine, %5,9'unda doğum sonrasına bağlandı. Çocukların %48,9'unda ise belirgin bir neden sınıflanamadı.

"Serebral palsi genetik mi?" sorusu da buradan doğuyor. Aynı çalışmanın yazarları, çocukların yaklaşık yarısında neden bulunamamasının arkasında genetik etkenlerin de olabileceğini yazıyor. Hekim, çocuğun öyküsüne bakarak gerekli görürse genetik inceleme isteyebilir.

Serebral Palsi Belirtileri Nelerdir?

Serebral palsinin belirtileri hareket ve duruşta görülür, beyindeki hasarın yerine ve büyüklüğüne göre de çocuktan çocuğa değişir. En sık görülenler:

  • kaslarda katılık, gerginlik ve abartılı refleksler (spastisite)
  • tersine, kasların aşırı gevşek olması
  • istemli hareketlerde koordinasyon eksikliği, dengesizlik (ataksi)
  • istemsiz, kıvrılan ya da titreyen hareketler
  • bir ayağı ya da bacağı sürüyerek, parmak ucunda ya da dizleri birbirine yaklaştırarak yürüme
  • emme, çiğneme ve yutmada güçlük, salya akması
  • oturma, emekleme, yürüme gibi gelişim basamaklarına yaşıtlarından geç ulaşma

Bebeklikte İlk İşaretler ve Kaç Aylıkken Fark Edilir?

İlk belirtiler genellikle çocuk 3 yaşına gelmeden ortaya çıkar. 2017'de yayımlanan uluslararası bir derlemeye göre belirtiler 2 yaşından önce belirginleşir ve bu süreçte değişir. Geçmişte durum çoğunlukla 12–24 aylıkken netleşirdi. Bugün risk taşıyan bebeklerde düzeltilmiş yaşa göre 6 aydan önce anlaşılabiliyor. Düzeltilmiş yaş, erken doğan bebeğin yaşını doğum tarihinden değil beklenen doğum tarihinden başlayarak saymak demek.

Bebeklikte dikkat çekebilecek işaretler:

  • başını tutmakta, dönmekte, desteksiz oturmakta yaşıtlarından belirgin biçimde geri kalma
  • kucağa alındığında bez bebek gibi gevşek ya da tersine kaskatı olma
  • bir elini sürekli yumruk yapma ya da hep aynı elini kullanma
  • vücudun bir tarafını diğerinden az hareket ettirme
  • emmede, yutmada ve beslenmede süregiden güçlük

Bu işaretlerden birini görmek serebral palsi olduğu anlamına gelmez, birçok bebekte geçici nedenleri vardır. Birkaçı bir aradaysa ya da haftalar içinde düzelmiyorsa çocuk doktorunuzla konuşun.

Okul Öncesi ve Okul Çağında Nasıl Görünür?

Hafif tutulumu olan çocuklarda durum bazen ancak yürüme ve el becerileri belirginleşince fark edilir. Okul öncesi ve okul çağında şunlar görülebilir:

  • parmak ucunda yürüme, sık düşme, merdivende tırabzana tutunma ihtiyacı
  • koşarken ya da zıplarken yaşıtlarından belirgin biçimde zorlanma
  • kalem tutmada, makas kullanmada, düğme iliklemede güçlük, yavaş ve okunması zor yazı
  • sözcüklerin bulanık çıkması, yavaş ya da kesik konuşma
  • masa başında dik oturmakta zorlanma, gün içinde çabuk yorulma

Bu güçlüklerin bir kısmı derslere de yansır. Yazıyı geç bitiren bir çocuk konuyu anlamamış gibi görünebilir. Öğretmenin, çocuğa bildiğini yazı dışında bir yolla da gösterme fırsatı vermesi bu yüzden önemli.

Serebral Palsi Türleri Nelerdir?

Serebral palsi üç açıdan sınıflanır: kas tonusuna ve hareketin biçimine göre, vücudun hangi bölümünün etkilendiğine göre ve çocuğun günlük hayattaki hareket düzeyine göre. Raporlarda ve terapist notlarında bu sınıflamalar çoğu zaman bir arada yazılır, örneğin "spastik dipleji, seviye II".

Kas Tonusuna Göre: Spastik, Diskinetik, Ataksik ve Karma

  • Spastik serebral palsi: kaslar sert ve gergin, hareketler kısıtlı ve zorlanarak yapılır. En sık görülen tür bu. ABD'de 2010 verisiyle izlenen çocukların %82,9'u spastik türdeydi.
  • Diskinetik serebral palsi: istemsiz, kıvrılan ya da yavaş ve kasılı hareketler görülür, kas tonusu gün içinde değişebilir. Atetoid ve distonik serebral palsi bu türün içinde yer alır. Yüz ve dil kasları da etkilenebildiği için konuşma ve beslenme güçleşebilir.
  • Ataksik serebral palsi: denge ve koordinasyon bozulur. Çocuk geniş adımlarla, sallanarak yürüyebilir, bir nesneye uzanırken eli titreyebilir.
  • Karma serebral palsi: birden fazla türün özellikleri bir arada görülür.

Serebral palsi türleri: spastik, diskinetik, ataksik ve karma serebral palsinin özellikleri

Türkiye çalışmasında ataksik tür çocukların %5,9'unda, diskinetik tür %6,4'ünde görüldü. Bazı kaynaklar, bebeklikte kasların gevşek olduğu tablolar için "hipotonik tip" adını ayrıca kullanır. Uluslararası sınıflamada ise ana türler spastik, diskinetik ve ataksik olarak sayılır.

Etkilenen Bölgeye Göre: Hemipleji, Dipleji, Kuadripleji

  • Hemipleji: vücudun bir yarısı, yani bir kol ve aynı taraftaki bacak etkilenir. Kol çoğu zaman bacaktan daha fazla etkilenir.
  • Dipleji: iki bacak belirgin biçimde, kollar daha hafif etkilenir.
  • Kuadripleji (tetrapleji): iki kol, iki bacak ve gövde etkilenir. Ağız ve yüz kasları da sıklıkla tutulur.

Türkiye çalışmasında en sık görülen biçim %39,8 ile dipleji oldu, onu %28 ile hemipleji ve %19,9 ile tetrapleji izledi.

İşlev Düzeyine Göre: GMFCS Seviyeleri

Kaba Motor Fonksiyon Sınıflandırma Sistemi (İngilizce kısaltmasıyla GMFCS), çocuğun oturma, yürüme ve yer değiştirme gibi kaba motor becerilerini beş seviyede anlatır:

  1. Seviye I: kısıtlama olmadan yürür, koşma ve zıplama gibi ileri becerilerde zorlanabilir.
  2. Seviye II: kısıtlamayla yürür. Uzun mesafede ve dengede zorlanır, merdivende tırabzana tutunur.
  3. Seviye III: yürüteç ya da koltuk değneği gibi elde tutulan bir araçla yürür, dışarıda ve uzun mesafede tekerlekli araç kullanır.
  4. Seviye IV: kendi başına yer değiştirmesi kısıtlıdır, oturmada çoğu zaman desteğe ihtiyaç duyar. Akülü tekerlekli sandalye kullanabilir.
  5. Seviye V: baş ve gövde kontrolü çok sınırlıdır, elle itilen tekerlekli sandalyeyle taşınır.

Serebral palside GMFCS seviyeleri: seviye I bağımsız yürümeden seviye V tekerlekli sandalyeye beş işlev düzeyi

Sistemde 2 yaş öncesi, 2–4, 4–6, 6–12 ve 12–18 yaş için ayrı açıklamalar var. "Serebral palsinin en ağır tipi hangisi?" sorusunun cevabı da türde değil, bu seviyelerde aranır. Spastik tür, seviye I'deki bir çocukta da seviye V'teki bir çocukta da görülebilir. Çocuğun bugün neyi yapabildiğini ve ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğunu en iyi işlev düzeyi anlatır.

Raporlarda benzer mantıkla kurulmuş iki sınıflamaya daha rastlayabilirsiniz. MACS, çocuğun günlük işlerde eşyaları iki eliyle nasıl kullandığını beş seviyede anlatır. CFCS ise günlük iletişimin ne kadar etkili olduğunu aynı mantıkla seviyelere ayırır. Üçü birlikte okunduğunda çocuğun günlük hayatta neyi nasıl yaptığı daha net görülür.

Serebral Palsiye Hangi Güçlükler Eşlik Eder?

Hareketin dışındaki alanlarda da güçlükler eşlik edebilir, ama her çocukta bunların hepsi görülmez. 30 nüfus temelli çalışmayı birleştiren ve 2012'de yayımlanan sistematik derlemeye göre serebral palsisi olan çocuklarda:

  • 4'te 3'ünde ağrı vardı.
  • 2'de 1'inde zihinsel yetersizlik eşlik ediyordu.
  • 3'te 1'i yürüyemiyordu, yine 3'te 1'inde kalçanın yerinden kayması görülüyordu.
  • 4'te 1'i konuşamıyordu.
  • 4'te 1'inde epilepsi, 4'te 1'inde davranış güçlüğü, 4'te 1'inde mesane kontrolü sorunu vardı.
  • 5'te 1'inde uyku sorunu, 5'te 1'inde salya akması görülüyordu.
  • 10'da 1'i görmüyordu, 15'te 1'i tüple besleniyordu, 25'te 1'i işitmiyordu.

Bu oranlar bir çocuğun geleceğini söylemez, hangi alanların izlenmesi gerektiğini gösterir. Çocuğunuzda hangilerinin bulunduğunu ve okul hayatını nasıl etkilediğini bilirseniz desteği doğru yere yöneltebilirsiniz.

Konuşma, Dil ve Yutma

Konuşmayı sağlayan dudak, dil ve gırtlak kaslarının kontrolü güçleşince sözcükler bulanık, yavaş ya da kesik çıkar. Bu motor konuşma güçlüğünün adı dizartri. Çiğneme ve yutma güçlüğü ile salya akması da aynı kas grubuyla ilgili ve beslenmeyi uzatabilir. Konuşamayan ya da çok az anlaşılan çocuklar için resim kartları, iletişim panoları, sesli çıktı veren cihazlar ve göz hareketiyle kullanılan sistemler gibi alternatif ve destekleyici iletişim (AAC) yolları devreye girer. Kendini ifade edebilen çocuk derse ve arkadaş ilişkilerine de daha kolay katılır.

Öğrenme ve Zihinsel Gelişim

"Serebral palsi zihinsel mi?" diye soran velilere cevabımız, her çocukta zihinsel yetersizlik olmadığı. Derlemelerde serebral palsisi olan çocukların yaklaşık yarısında zihinsel yetersizlik eşlik ediyor, öbür yarısının zihinsel gelişimi ise yaşıtlarıyla benzer seyrediyor. Bazı çocuklarda görsel algı, dikkat ya da öğrenmenin belirli alanlarında güçlük görülebilir.

Konuşamayan ya da elini rahat kullanamayan bir çocuğun neyi anladığını görmek için ona göstermek, bakışla seçmek, evet-hayır işareti yapmak gibi farklı yanıt yolları sunmak gerekir. Yalnız konuşmasına ve yazısına bakılan çocuk, bildiğini gösterme fırsatı bulamaz.

Görme, İşitme, Epilepsi ve Diğer Sağlık Konuları

Görme ve işitme güçlükleri okulda materyalin büyütülmesini, oturma yerinin ayarlanmasını ya da işitme cihazı gibi düzenlemeleri gerektirebilir. Çocuğunuzun epilepsisi varsa nöbet sırasında ne yapılacağını anlatan planı okulla paylaşın. Ağrı, uyku sorunu ve yorgunluk çoğu zaman gözden kaçar, oysa çocuğun derste dikkatini ve katılımını doğrudan etkiler. Mesane kontrolü sorunu olan çocuğun tuvalete düzenli ve rahat ulaşabilmesi de okulda planlanması gereken bir ayrıntı.

Serebral Palsi Nasıl Anlaşılır, Hangi Bölüm Bakar?

Serebral palsiyi çocuk nörolojisi uzmanı ya da Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanı değerlendirir. İlk adım çoğu zaman çocuk doktorunun gelişim izlemi. Hekim gebelik ve doğum öyküsünü, gelişim basamaklarını dinler, kas tonusuna, reflekslere ve duruşa bakar, gerekirse beyin MR'ı ister.

Risk taşıyan bebeklerde erken fark etmek için standart yöntemler kullanılır. Bunlardan biri bebeğin kendiliğinden yaptığı hareketlerin videoyla izlendiği genel hareketlerin değerlendirilmesi (Prechtl yöntemi), bir diğeri Hammersmith bebek nörolojik muayenesi. Bazı belirtiler başka durumlarda da görülebildiği için hekim bebeği bir süre izleyip değerlendirmeyi tekrarlayabilir.

Sonrasında genellikle bir ekip birlikte çalışır:

  • çocuk ortopedisi, göz ve kulak burun boğaz hekimleri
  • fizyoterapist ve ergoterapist
  • dil ve konuşma terapisti
  • özel eğitim öğretmeni ve psikolog

Serebral Palsi İyileşir mi? Destek Neleri Kapsar?

Beyindeki hasar geri dönmez, bu yüzden serebral palsi zamanla ortadan kalkan bir durum değildir. Çocuğun hareket, iletişim ve günlük yaşam becerileri ise uygun destekle gelişebilir. Gelişimin ölçüsü çocuktan çocuğa değişir.

Destek, çocuğun ihtiyacına göre şu alanlardan oluşur:

  • Fizyoterapi kas gücü, denge, oturma ve yürüme becerileri üzerinde çalışır, kas kısalıklarının önüne geçmeyi hedefler. Bedensel yetersizlik alanında bu çalışma fizyoterapi ve rehabilitasyon programı kapsamında yürütülür.
  • Ergoterapi, yemek yeme, giyinme, kalem tutma gibi günlük işlerde el becerisini ve bağımsızlığı destekler.
  • Dil ve konuşma terapisi konuşmanın anlaşılırlığına, dil gelişimine, çiğneme ve yutmaya odaklanır.
  • Konuşmanın yetmediği yerde AAC araçları iletişimi destekler.
  • Ayak bileği ortezleri, yürüteç, oturma destekleri ve tekerlekli sandalye gibi yardımcı araçlar hareketi ve duruşu kolaylaştırır.
  • Özel eğitim akademik becerileri ve öğrenme ihtiyaçlarını karşılar.
  • Kas sertliği, nöbet ya da eklem sorunları için ilaç, enjeksiyon ya da ameliyat gerekip gerekmediğine çocuğu izleyen hekim karar verir.

İyi bir programın hedefleri işleve dayanır: "kendi başına sandalyeye geçmek", "sınıfta parmak kaldırıp söz almak", "kaşığı ağzına götürmek" gibi. Bu hedefleri aile, terapistler ve öğretmen birlikte konuşarak belirler.

Serebral Palsisi Olan Çocuk İçin Eğitsel Destek Nasıl Alınır?

Eğitsel destek için önce sağlık kurulundan rapor alınır, ardından Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) eğitsel değerlendirme yapar. Okulda ve okul dışında alınacak destek bu değerlendirmeye göre planlanır.

Hangi Engel Grubuna Girer? ÇÖZGER ve RAM

Eğitim mevzuatında serebral palsi, bedensel yetersizlik alanında değerlendirilir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği bu alanı "kas, iskelet ve sinir sistemindeki bozukluklar nedeniyle özel eğitim ve destek eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey" ifadesiyle anlatır.

İzlenecek yol şöyle:

  1. Sağlık raporu: 18 yaşını doldurmamış çocuklar için yetkili hastanelerin sağlık kurulu ÇÖZGER raporu düzenler. Raporda yüzde değil, özel gereksinim düzeyi yazar. Hareketin yanında dil ve konuşma, görme ya da zihinsel gelişim gibi alanlarda da gereksinim varsa raporda bunlar da yer alabilir.
  2. RAM başvurusu: veli, çocuğun bağlı olduğu RAM'a başvurur. Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu çocuğun eğitsel ihtiyaçlarını değerlendirir.
  3. Kurul raporu: kurul, çocuğun hangi eğitim ortamında okuyacağına ve hangi destek eğitim programını alacağına karar verir.

Serebral palsisi olan çocuk için eğitsel destek yolu: ÇÖZGER raporu, RAM başvurusu, kurul raporu ve okulda destek

Okulda Hangi Destekler Var? Kaynaştırma, BEP ve Destek Eğitim Odası

Destek okul çağını beklemek zorunda değil. Yönetmeliğe göre 0–36 aylık özel eğitim ihtiyacı olan çocuklara, velinin yazılı talebi ve kurul raporu doğrultusunda erken çocukluk dönemi eğitimi planlanır. Bu eğitim gerekirse evde de verilebilir. 36 ayını tamamlayan özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için okul öncesi eğitim zorunlu.

Okul çağında esas olan kaynaştırma. Öğrenci, kurul raporu doğrultusunda eğitimini yaşıtlarıyla aynı sınıfta tam zamanlı ya da özel eğitim sınıfında yarı zamanlı olarak sürdürebilir. Kaynaştırma yapılan okullarda BEP geliştirme birimi kurulması zorunludur.

  • BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı), öğrencinin gelişim özellikleri, eğitim ihtiyaçları ve performansına göre hazırlanan, alacağı destek eğitimi de içeren plan. Araç-gereç, öğretim yöntemi ve ölçme-değerlendirmede yapılacak düzenlemeler burada yazılır.
  • Destek eğitim odasında tam zamanlı kaynaştırma öğrencisine ihtiyaç duyduğu alanlarda birebir ya da grupla destek verilir.
  • Bedensel yetersizliği olan öğrenciler için gündüzlü ya da yatılı özel eğitim ilkokulları ve ortaokulları açılabilir.
  • Sağlık sorunu nedeniyle en az on iki hafta okula gidemeyeceği sağlık kurulu raporuyla belgelenen öğrenciye, velinin yazılı talebi ve kurul kararıyla evde eğitim verilebilir.

Destek Eğitim Programları

Okul dışındaki destek, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde RAM raporunda yazan programa göre verilir. Bedensel yetersizlik alanı için Millî Eğitim Bakanlığının "Bedensel Yetersizliği Olan Bireyler İçin Destek Eğitim Programı" uygulanır. Raporda dil ve konuşma güçlüğü ya da zihinsel yetersizlik gibi başka bir alan da yazılıysa o alanın programı ayrıca gündeme gelebilir. Okuldaki desteğin ve okul dışındaki programın aynı hedeflere yönelmesi için terapistlerin önerilerini BEP toplantısında paylaşmanız işe yarar.

Okulda ve Evde Neler Yapılabilir?

Okulda ve evde yapılan küçük düzenlemeler, serebral palsisi olan çocuğun derslere ve aile hayatına katılımını kolaylaştırır. Hangisinin gerektiği çocuğun işlev düzeyine göre değişir, aşağıdakileri bir başlangıç listesi olarak düşünün.

Öğretmenin sınıfta yapabilecekleri:

  • Çocuğun ayakları yere basacak, sırtı destekli oturabileceği bir sandalye ve masa ayarlamak.
  • Yazmanın çok zaman aldığı durumlarda sözlü yanıt, işaretleme, bilgisayar ya da tablet kullanımına izin vermek.
  • Sınavlarda ve yazılı çalışmalarda ek süre vermek, çalışma kâğıdını büyütmek.
  • Sınıfın, koridorun ve tuvaletin tekerlekli sandalye ya da yürüteçle geçilebilir olmasını sağlamak.
  • Yorgunluğa göre kısa hareket araları vermek, zor işleri günün dinç saatlerine koymak.
  • Çocuk AAC kullanıyorsa aracın sınıfta da elinin altında olmasını sağlamak, arkadaşlarına nasıl kullanıldığını göstermek.
  • Teneffüste ve grup çalışmasında çocuğun yalnız kalmamasına dikkat etmek.

Velinin evde yapabilecekleri:

  • Terapistin verdiği ev programını günlük işlerin içine yaymak: giyinirken, sofrayı kurarken, banyoda.
  • Öz bakımda acele etmemek, çocuğa önce kendisinin denemesi için zaman bırakmak.
  • Konuşmakta zorlanan çocuğun cevabını beklemek, cümlesini onun yerine tamamlamamak.
  • Oyunda ve aile işlerinde çocuğa yapabileceği bir görev vermek.
  • Kardeşlere durumu yaşlarına uygun bir dille anlatmak, onlarla da baş başa zaman geçirmek.
  • Kendi dinlenmenize de yer açmak. Uzun soluklu bir süreçte ailenin gücü de çocuğun desteğinin bir parçası.

Serebral Palsi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Serebral palsi anne karnında belli olur mu?

Çoğu zaman olmaz. Serebral palsi, bebeğin hareket gelişimi izlendikçe anlaşılır ve belirtiler genellikle 2 yaşından önce belirginleşir. Gebelikte erken doğum tehdidi, enfeksiyon ya da çoğul gebelik gibi risk etkenleri izlenir. Bu etkenleri taşıyan bebekler doğumdan sonra daha yakından takip edildiğinde durum düzeltilmiş yaşa göre 6 aydan önce fark edilebilir.

Serebral palsisi olan çocuk yürüyebilir mi?

Birçoğu yürüyebilir, ama bu çocuğun işlev düzeyine bağlı. ABD'de 2010 verisiyle izlenen çocukların %58,9'u bağımsız yürüyordu, %7,8'i yürüteç ya da koltuk değneğiyle yürüyordu, %33,3'ünün ise yürüme becerisi sınırlıydı ya da hiç yoktu. GMFCS seviyesi I ve II olan çocuklar araçsız yürür, seviye III'te elde tutulan bir araç gerekir.

Serebral palsi zamanla ağırlaşır mı?

Beyindeki hasar ilerlemez. Çocuk büyüdükçe kas kısalıkları ve eklem sorunları ise artabilir. Kulak, boğaz ya da diş enfeksiyonu gibi bir rahatsızlık da gelişimi bir süre duraklatabilir, bu duraklama kötüleşme anlamına gelmez. Yeni bir güçlük fark ettiğinizde hekime ve terapiste haber verin.

Serebral palsi ülkemizde ne sıklıkta görülür?

2006'da yayımlanan ve 2 ile 16 yaş arasındaki 41.861 çocuğun incelendiği çalışmada sıklık 1.000 canlı doğumda 4,4 bulundu. Yazarlar bu oranın gelişmiş ülkelerdekinden yüksek olduğunu belirtti. Karşılaştırma için ABD'de 2010 verisine göre yaklaşık 345 çocuktan birinde serebral palsi belirlenmişti. Türkiye rakamının 2006 tarihli bir çalışmaya ait olduğunu, bugünkü sıklığın farklı olabileceğini akılda tutun.

Serebral palsisi olan çocuk normal okula gidebilir mi?

Evet, kurul kararıyla gidebilir. Bedensel yetersizliği olan öğrenciler öncelikle yaşıtlarıyla aynı okulda, kaynaştırma yoluyla eğitim alır. Okul, çocuğun ihtiyacına göre BEP hazırlar, gerekirse destek eğitim odasında ek destek verir. Desteğe daha yoğun ihtiyaç duyan çocuklar için özel eğitim okulu, uzun süre okula gidemeyecek çocuklar için evde eğitim seçeneği var.

Hafif serebral palsi nasıl anlaşılır?

Hafif tutulumda belirtiler silik olabilir ve çocuk yürümeye başlayınca ya da okul çağında fark edilebilir. Parmak ucunda yürüme, sık düşme, bir eli az kullanma, kalem tutmada ya da koşmada yaşıtlarından belirgin zorlanma işaret olabilir. Bu belirtiler başka nedenlerle de görülebildiği için çocuk nörolojisi değerlendirmesi gerekir.

Ne Zaman Bir Uzmana Danışmalı?

Bebeğinizin başını tutması, dönmesi ya da oturması yaşıtlarından belirgin biçimde gecikiyorsa, vücudunun bir tarafını daha az kullanıyorsa ya da kucakta aşırı gevşek veya kaskatı oluyorsa çocuk doktorunuzla konuşun. Doktorunuz gerekirse çocuk nörolojisine yönlendirir. Erken fark edilen çocukta desteğe de erken başlanabilir.

Çocuğunuzun ÇÖZGER raporu varsa ve okul çağına yaklaşıyorsa RAM başvurusunu okul kaydından önce planlayın, eğitim ortamı ve BEP süreci için zaman kazanırsınız. Çocuğunuzu her gün gören kişi sizsiniz. Gözlemlerinizi hekim, terapist ve öğretmenle paylaşmanız her adımı kolaylaştırır.

Kaynaklar

WhatsApp